Redaktor seçimi
Solovyovun hiddəti, Simonyanın “qeyrəti” və inildəyən əsgərlər – 
Azərbaycan xarici siyasətində yeni istiqamət:
Seymur Talıbovun bacanağı ilə bağlı sensasion iddia -
İranla nə baş verir, nə etməli? -
Danışıq bitdi, Paşinyan yeni müharibə istəyir -
İranda nə baş verir: etiraz, yoxsa inqilab? -
“Ağazadə”lərin eyş-işrəti... — Ayətullahlar şiələrin pulunu hara xərcləyir? /
“Laçın dəhlizi” əməliyyatı: Bakı nəyə hazırlaşır?-
Günün xəbəri

Rusun məngənə-qucağı və erməni çırpıntıları - TƏHLİL

Rusun məngənə-qucağı və erməni çırpıntıları -    TƏHLİL

            İrəvanın Moskvanın təsirindən ancaq bir halda çıxa bilər...

Ermənistan hakimiyyətinin, şəxsən baş nazir Nikol Paşinyanın son vaxtlar Kollektiv Təhlükəsizlik Müqaviləsi Təşkilatının (KTMT) ünvanına səsləndirdiyi ittihamlar Rusiyanın öz “strateji müttəfiqindən” növbəti dəfə arxadan zərbə ala bilməsi ehtimalını artırır. Ermənistanda KTMT-dən çıxmaq barədə tələblərin və çağırışların intensivləşməsi bunun sübutudur. Amma Moskvanın Ermənistanı öz nəzarətindən və KTMT-dən buraxacağı inandırıcı görünmür.
Ermənistanın KTMT-dən çıxmaq “həvəsi”nin səbəbləri

Yenixeber.org: Azərbaycan ərazilərini işğal altında saxlayanda Ermənistanın KTMT-yə və bu qurumun lideri olan Rusiyaya iradlar tutmurdu. Çünki Moskvanın öz “strateji müttəfiqi”ni su qiymətinə, bir sıra hallarda isə müftə-müsəlləf silahlandırması Ermənistana sərf edirdi.
Bununla belə, hələ 2013-cü ilin avqustunda Azərbaycanla Rusiya arsında silah alqı-satqısı üzrə 4 milyard dollar həcmində müqavilənin bağlanması rəsmi İrəvanı xeyli “qəzəbləndirdi”. Lakin Moskvanın öz vassalına silahı daxili qiymətlərlə və yaxud da pulsuz ötürməsini, Azərbaycanın isə nağd pulla aldığını xatırlatması Ermənistanın köpünü aldı.

KTMT üzrə müttəfiqlərinə, ilk növbədə isə Rusiyanın ünvanına iradlar və ittihamlar 2016-cı ilin aprel döyüşlərində Azərbaycanın qələbəsindən sonra daha da ciddiləşdi. Ermənistanın o vaxtkı rusyönümlü hakimiyyəti Minskin və Moskvanın Azərbaycanla hərbi-texniki əməkdaşlğı genişləndirməsindən və ona böyük məbləğdə silah satmasından narazılığını bildirdi. Sözsüz ki, əsas günah “strateji müttəfiq” kimi Rusiyanın üzərinə qoyuldu. Lakin Azərbaycanın regiondakı əhəmiyyətini və Bakıya müasir silahlar satmaq istəyənlərin növbəyə durduğunu yaxşı dərk edən Rusiya ümumi sözlərdən ibarət bəyanatlarla İrəvanın narahatlığını sovuşdurdu.

2018-ci ildə Qərbin və Soros fondunun ssenarisi ilə Ermənistanın rəhbəri kreslosuna əyləşdirilən anti-Rusiya əhval-ruhiyyəli Nikol Paşinyanın Moskvanın ünvanına sərt bəyanatları davam etdirməsi Azərbaycanla hərbi-texniki əməkdaşlıq sahəsində Rusiya və Belarusun əl-qolunu tam açdı. Paşinyanın Moskvanın, hətta şəxsən Vladimir Putinin əleyhinə səsləndirdiyi ittihamlar artdıqca, Kremli Ermənistanın naxələf çıxacağı qənaəti möhkəmlənir və Cənubi Qafqaza geosiyasi baxışlarında ciddi transformasiya gedirdi.

İkinci Qarabağ müharibəsində 33 illik fasilədən sonra nəhayət ki, Moskvanın beynəlxalq hüquqa söykənən mövqe sərgiləməsi, Ermənistanın Azərbaycana qarşı müharibə çağırışlarına müsbət reaksiya verməməsi İrəvanın sarsıdıcı məğlubiyyətini şərtləndirən amillərdən biri oldu.

İkinci Qarabağ müharibəsində KTMT-ni Azərbaycan ərazisində gedən döyüşlərə cəlb etmək cəhdləri puça çıxandan sonra İrəvan postmünaqişə dövründə hərbi təxribatlar törədərək, bu dəfə rəsmi Bakının Ermənistanın ərazi bütövlüyünü pozduğu barədə bəyanatlar tirajlamağa başladılar. Əsas tələb KTMT-nin Azərbaycana nəhayət ki, cavab verməsi idi. Amma İrəvanın hərbi dəstək üçün müraciəti bu dəfə də təmin edilmədi. KTMT vəziyyətin öyrənilməsi üçün regiona qurumun Baş katibi, general Stanislav Zasın rəhbərliyi altında missiya göndərməyə qərar verdi. Həmin missiyanın araşdırmaları nəticəsində Ermənistanın müraciəti dəstəklənmədi.

            Ermənistana qahmar çıxanlar və şirnikləndirənlər

Amma Avropada və okeanın o tayında Ermənistanın növbəti yalanalarını tanıyan və həqiqət kimi qələmə verməyə çalışan siyasətbazlar tapıldı. Sentyabrın 17-də İrəvana səfərə gələn ABŞ Konqresinin Nümayəndələr palatasının sədri Nensi Pelosi “Ermənistanın ərazisinə və suverenliyinə hücum baş verib. Azərbaycanın Ermənistan ərazisinə ölüm saçan zərbələrini biz Konqress adından pisləyirik” bəyanatını səsləndirdi.

Analoji ruhda çıxış edən Fransa prezidenti Emmanuel Makron isə Azərbaycan-Ermənistan sərhədindəki vəziyyətlə bağlı BMT Təhlükəsizlik Şurasının iclasının çağırılması təşəbbüşünü irəli sürdü. Bunun ardınca Ermənistanı silahlandırmaq barədə İrəvana konkret təkilflər edildiyi xəbəri yayıldı. Amerikanın erməni milli komitəsinin məlumatıan görə, Konqresin hər iki palatasının təziyiqilə ABŞ hökuməti Ermənistana silah satışı imkanını nəzərdən keçirir. Bəzi mənbələr Amerikanın Ermənistana sata biləcəyi silahın dəyərinin ildə 400 milyon dollar təşkil edəcəyini bildirirlər. Bu iddia rəsmi qaydada təsdiqlənməsə də, Vaşinqtonun əvvəllər də silah satışı barədə Ermənistana siqnallar ötürməsi məsələnin ciddiliyindən xəbər verir.


Hələ 2018-ci ilin oktyabrında Ermənistana rəsmi səfəri zamanı ABŞ preizdentinin milli təhlükəsizlik məsələləri üzrə müşaviri Con Bolton maraqlı bəyanat səsləndirmişdi: “Münaqişəyə görə Azərbycan və Ermənistana silah satışı baxımından bizdə Konqresin Birləşmiş Ştatlara qoyduğu məhdudiyyələr var. Amma istisnalar mövcuddur. Əgər söhbət ya rus, ya da ki, amerika silahının alınmasından gedirsə, biz sonuncuya üstünlük verərdik. İstənilən halda bizim texnikamız rus texnikasından yaxşıdır. Buna görə də, biz belə imkanı nəzərdən keçirmək istəyirirk. Bir böyük dövlətdən asılı olmamaq Ermənistanın imkanlarını artırır”.

Bu ilin iyulunda ABŞ-ın Mərkəzi kəşfiyyat idarəsinin (MKİ-nin) direktoru Uilyam Bernsin gözlənilmədən İrəvana gəlməsi və məhz sentyabrın 12-13-də erməni silahlı qüvvələrinin təxribatı ərəfəsində Ermənistanın Müdafiə naziri Suren Papikyanın ABŞ-a səfər edərək, orada hərbi və dipolmatik qurumların nümayəndələri ilə görüşməsi bu bəyanatların gəlişigözəl sözlər olmadığını sübuta yetirir. Yeri gəlmişkən, bu, son 10 ildə Ermənistan Müdafiə nazirinin ABŞ-a ilk səfəri idi.

Təsadüfi deyil ki, məhz Moskvanın Ukraynada üzləşdiyi çətinliklər fonunda Ermənistanda anti-Rusiya əhval-ruhiyyəsi körüklənir və KTMT-dən çıxmaq çağırışları edilir. Nəinki revanşistlər, hətta əvvəlki ruspərəst hakimiyyətin təmsilçiləri də Moskvaya qarşı şantaj siyasətində canfəşnalıq nümayiş etdirirlər. Nikol Paşinyanın parlamentdə təmsil olunmayan siyasi qüvvələrlə görüşündə ölkənin yubanmadan KTMT-dən çıxmasını təklif edənlərdən biri məhz əvvəlki hakim “Respublika” partiyasının sədri Aram Sarqsyan olub. Bu partiyanın keçmiş sədri və Ermənistanın keçmiş prezidenti Serj Sarqsyanın uzun illər boyu Rusiyaya mütiliyinin indi Kremlə qarşı KTMT şantajı ilə əvəzlənməsi maraqlı məqamlardan xəbər verir.

           İstəməklə edə bilmək arasında fərq böyükdür

Yeni potensial ağalarının şirnikləndirici vədlərini Moskvaya qarşı hərbi-siyasi şantaj alətinə çevirməyə can atan Ermənistan sentyabrın 26-dan oktyabrın 8-dək KTMT-nin Qazaxıstanda keçirilən təlimlərinə qatılmadı. Bəhanə kimi Azərbaycanla sərhəddə yaşanmış toqquşma və bu kontekstdə Ermənistanın silahlı qüvvələrinin qarşısında qoyulan vəzifələrin icrası problemi göstərildi.

Lakin Ukraynada başı qarışsa da, Cənubi Qafqazda Azərbaycan-Türkiyə-Rusiya üçbucağının yaratdığı yeni geosiyasi konfiqurasiyanın dağıdılması cəhdlərini gözdən qoymayan Moskvanın belə “səbəb”lərə inandığını düşünmək sadəlöhvlük olardı. Vassalı Ermənistanı KTMT-dən və ümumiyyətlə öz tabeliyindən asanlıqla buraxacağına da o cümlədən.

Əvvəla, Ermənistanın KTMT-dən çıxması sonradan Rusiya hərbi bazasıının oranı tərk etməsi tələbini gündəmə gətirəcək. Amma məsələ bununla yekunlaşmayacaq. Hadisələrin belə gedişi Ermənistanın NATO-ya daxil olması perspektivini şərtləndirə bilər ki, bu da nəinki Moskvanın Cənubi Qafqazda hərbi iştirakının antaqonist hərbi-siyasi blokla əvəzlənməsi, həm də Rusiyanın cənub cinahının düşmən qüvvələrin yuvasına çevrilməsi deməkdir. Ötən əsrin 90-cı illərində Şimali Qafqazda ağır hərbi sınaqlarla üzləşmiş Rusiya üçün bu ölümə bərabər bir təhülkədir.

Ermənistanın Şimali Atlantika Alyansında üzvlüyü məsələsi çoxlarına ilk baxışdan inanılmaz görünsə də, tarixi faktlar NATO-nun buna böyük həvəslə gedəcəyinə şübhə yeri qoymur. Əslində 104 il əvvəl məhz Qərbin projesi kimi yaradılan Ermənistanın sonradan bolşevik Rusiyasının nəzarəti altına keçməsi ilə heç vaxt barışmaq istəməyən Vaşinqton həm bu tarixi “ədalətsizliyi” aradan qaldırmağa, həm də Türkiyənin Kiçik Asiyada mövqeyini sarsıtmaqla Ankaranın ram edilməsinə çalışır.

İkincisi, uzun illər ərzində su qiymətinə və ya pay aldığı silahlar, habelə ucuz enerjidaşıyıcıları qarşılığında Ermənistan öz sənayesinin təxminən 80%-ni Rusiyanın dövlət və özəl şitkətlərinə güzəştə getmək məcburiyyətində qalıb. Hazırda Ermənistanın energetika sahəsinin və dəmir yollarının tamamilə, nəqliyyat inrfastrukturunun digər sahələrinin isə əhəmiyyətli hissəsinin Rusiyanın nəzarətində olması İrəvanın Moskvaya qarşı şantaj silahını xeyli kütləşdirir. Çünki KTMT-dən çıxmaq məsələsi ciddiləşən kimi Moskva Ermənistana verdiyi qazın ödənişini dünya bazarlarındakı qiymətlərə müvafiq şəkildə tələb edəcək. Rusiya Ermənistan iqtisadiyyatındakı 80%-lik nəzarətdən də xoşluqla əl çəkməyəcək.

Üçüncüsü, İrəvanın Moskvanı KTMT-dən çıxmaqla hədələməsi Ermənistanın Avrasiya İqtisadi Birliyindən (AİB) çölə atılmasını şərtləndirə bilər. Bu isə Ermənistanın AİB çərçivəsində gen-bol yararlandığı güzəştli gömrük və vergi tariflərindən məhrum olması deməkdir. Ağır hərbi məğlubiyyətə düçar olmuş Ermənistanın iflic vəziyyətinə düşmüş iqisadiyyatının bu yükün altında duruş gətirməyəcəyi birmənalıdır.

Dördüncüsü və ən əsası, Rusiyanın Ermənistanın Gümrü şəhərində yerləşən hərbi bazasının taleyidir. İrəvanın KTMT-dən çıxmaq barədə qərarının məntiqi davamı Rusiyanın hərbi bazasının Ermənistanla vidalaşmasıdır. Lakin 2010-cu ildə imzalanan ikitərəfli müqaviləyə əsasən, bu bazanın Ermənistanda dislokasiya müddəti 2044-cü ilə qədər uzadılıb və Moskvanın İrəvanı bu məngənədən xoşluqla buraxacağı sağlam məntiqə sığmır.

Beləliklə, Ermənstanın KTMT-dən və Moskvanın nəzarətindən çıxması, habelə rus hərbi bazası ilə vidalaşması barədə İrəvanın siyasi şantajı yalnız bir halda – Qərbin arzuladığı kimi Rusiyanın 34 “knyazlığa” bölünməsindən sonra mümkün ola bilər.

Hazırda bu şantaj Moskvanı Cənubi Qafqazda öz geosiyasi prioritetlərini dəyişərək, Rusiyanın dövlət maraqlarını Ermənistanın təcavüzkar siyasətinə uzlaşdırmağa vadar etmək məqsədi daşıyır. Özü də bu məsələdə Ermənistan hakimiyəti də, müxalifəti də, revanşist qüvvələr də kiçicik fərqlə eyni mövqedən çıxış edərək, Moskvaya açıq-aşkar və ya üstüörtülü mesajlar ünvanlayırlar.

Bu baxımdan, Ermənistanın və onun Qərbdəki havadarlarının niyyətləri yox, Moskvanın, ilk növbədə isə Rusiyadakı ermənipərəst siyasətbazların susqunluğu çox maraqlıdır. Görünür Kremli daim Rusiyanın dövlət maraqlarını Ermənistanın təcavüzkar siyasətinin girovuna çevirməyə çağıran bu kəndirbazlar öz ölkələrinin həqiqətən də 34 “knyazlığa” parçalanmsı ideyasına cani-dildən şərikdirlər.

Sahil İsgəndərov, politoloq

Facebook-da paylaş

Yeni xəbərlər

Reklam

Reklam