Bu yaxın günlərə kimi ədəbi mühitin güzgüsü sayılan “ Ədəbiyyat “ qəzeti kökdən düşmüş musiqi alətətinə bənzəyirdi. Sanki musiqiçi yeni-yeni əsərlər yaratmaq əvəzinə çox çalışsa da notlar ipə-sapa yatmadığından eyni ritmlə səslənirdi. Yazdığım bənzətmənin açması budur ki, 2014- cü ilin ortalarından başlayaraq sözügedən qəzetdə əsaslı dəyişiklikər nəzərə çarpmağa başladı. Sözsüz ki, kadr dəyişikliyi öz işini görməyə bilməzdi. Əlbəttə, müəyyən səbələrdən dolayı “Ədəbiyyat” qəzetinin keçmiş baş redaktoru Ayaz Vəfalı öz vəzifəsindən istefa edərək AYB-nın sədri Anar müəllimin təşəbüsü ilə kürsüsünü Azər Turana təhvil verdi. Atılmış bu addım ədəbiyyatsevərlərin qəlbinə su çilədi. Çünki AYB – də nüfuzlu sayıla biləsi qələm əhli və oxucular da anlayırdılar ki, həqiqətən bu qəzetin nüfuzu iflasa uğrayıb. Qəzetə elə bir rəhbər lazım idi ki, onun nüfuzunu yenidən özünə qaytarsın. Bu qəbildən Azər müəllim bir ədəbiyyatşunas alim kimi hamıda inam yaradırdı ki, o işinin öhdəsindən layiqincə gələcək və qəzetdə yeniliklər edəcək. Bəli, Azər müəllim ədəbi mühitin və oxucuların etimadını doğrultmağa başladı. Əvvəllər “Ədəbiyyat” qəzeti üfunət qoxusu vururdusa, çox keçmədi Azər Turan zəhməti bəhrə verməyə başladı. İlk öncə qəzetin səhifələrinin sayı artırıldı. Bu isə o demək idi ki illərlə növbə gözləyən gənc yazarlara meydan verildi. Bəli istedadların çağdaş ədəbiyyatımızda üzə çıxması üçün atılan bu addım alğışlanmalıdır. Çünki müasir ədəbiyyatımızda boşluqlar mövcuddur. Klassiklərimiz meydana gəldilər, yazıb-yaradıb öz irslərini gələcək nəsillərə miras qoyub getdilər. Məncə ədəbiyyatı inkişaf etdirmək üçün bu ənənəni davam etdirmək lazım idi. Azər müəllim də bu işlərin öhdəsindən yetərincə gəlir. Mən özüm də “ Ədəbiyyat “ qəzetinin oxucularındanam. Qəzeti izlədikcə dəyərli qələm sahibləri layiqlı yazıları ilə öz yerlərini tutmasının dəfələrlə şahidi olmuşam. Amma buna baxmayaraq qəzetin fəaliyyətində müəyyən çatışmamazlıqlar da özünü göstərir. Bu yaxınlarda sözügedən qəzetin 11 aprel sayını izlərkən 3-cü səhifədə yer alan iki gənc yazarın yaradıcılığından olan nümunələrə fikir bildirmək istəyirəm. Qəzetlə tanış olduqca 3-cü səhifədə nəşr olunan şeirlərə ( şeir demək mümkünsə) təəccübləndim. Ədəbiyyat qəzetinin redaktoru yeniləndikdən sönra əsaslı dəyişikliklər olduğundan söz etmişdim. Lakin oxuduqlarım məni çaşdırdı. Düzdür, qəzetdə əsaslı dəyişikliklər getməklə yanaşı gənc yazarların səviyyəsiz şeirlərinə də rast gəldim və özüm-özümə sual verdim ki, görəsən bu qəzetin yaradıcı heyyəti hara baxır?
Gəlin şeirlər yerləşdirilmiş 3-cü səhifəyə nəzər yetirək. Şeirlərin müəllifi Anar Həbiroğludur. Mənim fikrimcə onun şeirləri mental dəyərlərə sığmayan cızma- qaradır. Məsələn:.

Elə azdırıb ki, bu ürək məni
Canımı alacaq bu çiçək mənim
Tək mənim, tək mənim, Allah tək mənim
Bu qız səhərəcən mənim olacaq.

Bu şeir insan düşüncəsində başdan-başa erotik səhnə yaradır. Niyə unudulur ki, poeziyada ədəbsiz ifadələrdən istifadə etmək olmaz. Poeziya saf, incə könül duyğularının toplumudur. Qəzetin şer bölümündən cavabdeh şəxs kimi Sərvaz Hüseynoğlu niyə unudur ki, hər yoldan ötəni şair adı ilə ictimayyətə sırımaq olmaz. Əgər belədirsə ortaya belə sual çıxır. Demək belə çıxır ki, Sərvaz Hüseynoğlunun dediyi Avropa üslublu Çağdaş ədəbiyyatımızda poeziya nümunəsi budur. Bu şeiri seçib qəzetə təqdim edən REDAKTORUN gözləri hara baxır. Digər bir nümunəyə diqqət edək. Anar Həbiroğlu yazır:

Bu gecə uzundur qısa deyil ki,
İlahi, bəsimdir kəpənək ömür..
Gör necə azdırıb, bu ürək məni,
Tək mənim, tək mənim, Allah, tək mənim,
Bu qız səhərəcən mənim olacaq.

Bu kimi nümunələri artırmaq olar. Digər bir şerində yazır:
Yandı atəşində bu dodaq, bu əl,
Səni öpmək, səni sevməkdən asan
Mən səni öpdükcə öpərəm gözəl
Sən isə pıcılda yorulmayasan..

Mən onu da bilirəm ki nəşr olunan qəzet Yazıçılar Birliyinə də gedib çıxır. Maraqlıdır, görəsən AYB-də ad alan ədəbi mühitin “şedevr”ləri sayılan qələm əhli bu və bunun kimi şeir nümunələrinə hansı reaksiyanı verirlər?
Onların içərisində sözünü deyə bilən tənqidçi yoxdur ki, çıxıb meydana tənqidi fikrlərini qəzetin redaksiyasına çatdırsın?
Bəlkə heç Azər Turanın bu yazılardan xəbəri yoxdur?
Bəlkə ədəbi mühitdə də qohumbazlıq meydan sulayır?

Azər müəllim islami əxlaqa sahib olan bir insandır. İnanmıram ki, o vəzifəsində belə boşluğa göz yumsun. Guman edirəm ki onun da ətrafında etibar etdiyi simalar var. Misal olaraq şeir bolməsinə nəzarət edən Sərvaz Hüseynoğlunu nəzərdə tuturam. O öz işinin başındadırsa niyə nəzarət zəifdir? Təəcüblü deyil ki, sözügedən qəzetin marağında olanlar çoxdur. Oxucu belə şeir nümunələrini oxuyub hansı nəticəni çıxarıb desin ki, hə., müasir ədəbi mühitdə gözəl şairlər yetişir?! Məsələyə obyektiv yanaşsaq ədəbi mühitdə yeni yaradıcı qol yetişir, lakin bunu layiqincə üzə çıxarmaq lazımdır. İnandırım ki,mən oxucu olaraq həmin müəllifin şeirlərinin ilk iki misrasını oxuyanda çox əsəb keçirdim. İnana bilmərəm ki, qəzetin baş redaktoru Azər müəllim belə səviyyəsiz “şaircikləri” nüfuzlu bir qəzetin həndəvərinə yaxın düşməyə imkan versin. Maraqlıdır, yəni ədəbi mühitdə də bu qəlibə salınmış redaksiyalar var??? Demirəm ki, qəzet tamamilə bərbad vəziyyətdədir, ƏSLA.. Qəzeti izlədikcə görürəm istedadı olan gənc yazarlar var, lakin elə ləyaqətli gənclər var ki, şeirləri illərdir dəftərlərdə saralıb və yaxud redaksiyanın hansı küncündə kağız toplusu kimi atılıb qalıb. Sərvaz Hüseynoğlu ilə bu barədə dəfələrlə söhbətlərim olub. Sərvaz müəllim əxlaqlı, utancaq gənclərin şeir nümunələrini şəxsi senzurasından keçiərək məhv edir. Hansı ki, bu yaradıcılar öz haqqlarını müdafiə edə bilmirlər. Sual edirəm Niyə? Ona görəki belə qələm sahiblərinin yazdığı şeir nümunələri yuxarıdakı müəllifin şeirləri kimi əttökən deyil hə? Əgər belə zir-zibilə şeir demək mümkünsə.. Məni daha çox təəccübləndirən isə həmin səhifədə yan-yana başqa bir müəllifin Ələmdar Cabbarlının “Allahın adından qaçan bəndələr”, “Ata qəbristanlıq yaman böyüyür”, “Sənsiz üşüdüm KƏLBƏCƏR” belə başlıqlar altında gedən şeirlərini o biri müəllifin qələmi ilə müqayisə edin və görün ki, hansı alqışlanmalıdır. Sizdən söruşuram ey işinin başında olan məsul şəxslər Ələmdar Cabbarlının şeirləri Anar Nəbioğlunun şeirlərilə eyni səhifədə yer alması hansı məntiqə uyğundur? Seçiminizə niyə məsuliyyətlə yanaşmırsınız? Mən dəfələrlə öz fikrimi Sərvaz Hüseynoğluna bildirmişəm. O isə cavabında bildirib ki, fikirlərini sağlam tənqidlə yazılı şəkildə mətbuatla bildir.. Mən də publisist kimi səbr kasam dolub daşdığından tənqidçi kimi öz fikirlərimlə sizlərə, yəni oxuculara müraciət edirəm. Mən öz sözümü oxucu olaraq deməliyəm, çünki gənc yazarlar arasında haqqı tapdanan qələm sahibləri var. Əslində xalqımız belələrinin qələmindən daha gözəl ədəbiyyat nümunəsi qazanar. Son nəticə olaraq Sərvaz Hüseynoğlunun tədbirlərdən birində işlətdiyi ifadəyə əsasən "Ədəbiyyat-- insanın özünə ucaltdığı abidə olmalıdır". Bəli Sərvaz müəllim, ABİDƏ olmalıdır! Amma elə abidə olmalıdır ki, əsrlər keçsə belə gərək üstünə toz yığılmasın. Çox xahiş edirəm fikirlərimə birmənalı yanaşmayın. Ədəbi mühitə sağlam tənqid lazımdır. Əsaslı tənqid və senzura isə “Ədəbiyyat” qəzetinə gərəkdir. Çünki Ədəbiyyatımız- xalqımızın, millətimizin, mənəviyyatımızın, ədəbimizin güzgüsüdür. Hər bir şəxsiyyət özünü o güzgüdə tapa bilməlidir. Əsas odur ki, simamız güzgüyə alabəzək ləkələr salmasın. AYB-də oturan tənqidçilər ayıq-sayıq olun, ədəbi mühitdə müasir, çağdaş ədəbiyyata doğru irəlləyən SUNAMİNİN qarşısını yalnız bu yolla almaq olar.Yeni ədəbi qolu isə yalnız bu minvalla sağlam şəkildə qoruyub saxlaya bilərik. İmkan verməyin ki, öz kəndirində boğulan ədəbi mühit məddahların əlində CAN VERSİN...

TƏRANƏ ŞƏMS...

Unutmayaq...!Azərbaycan müharibə vəziyyətindədir. Azərbaycan torpaqlarının iyirmi faizi tarixi düşmənimiz olan ermənilərin tapdağı altında olmasına baxmayaraq müstəqilliyin inkişaf mərhələsini keçərək yenidən qurulur və gözəlliyi ilə göz oxşayır. Əlbəttə müharibə vəziyyətində olan dövlət inkişaf etdikcə cəmiyyətdə baş verən hadisələrə 4-cü hakimiyyət sayılan KİV nümayəndələri biganə qala bilməz. Beləki olayları izləyərək zamanın süzgəcindən keçirir fikir və düşüncələrini mətbu orqanlar vasitəsilə ictimayyətə çatdırırlar. Əgər düşünə bilsək ki, Azərbaycan müstəqil, hüquqi və demokratik dövlətdir , cəryan edən hadisələr əslində cəmiyyət üçün məqbul sayıla bilər. Lakin bu qəbildən məni düşündürən, bəzi fikirləri sizinlə bölüşmək istərdim. Bəzən özümə sual edirəm Azərbaycan nefti və qazı ilə inkişaf etməklə başqa dövlətlərə meydan oxuduğu halda, niyə təhsil sisteminin(dırnaqarası) inkişaf etdiyi bir dövürdə vətəndaşların şuur və təfəkküründə geriləmə baş verir, hətta yetişən gənc nəslin nəinki təhsildə irəli gedərək, hətta mənəviyyatında aşınmalar açıq-aşkar nəzərə çarpır. Əslində faktları cahillik kimi, də əsaslandıra bilmirəm. Çünki nəzərə alsaq ki, Azərbaycanın təhsil sistemində müəyyən boşluqlar var desəm yanılmaram. Hətta insanların sağlamlığı baxımından Azərbaycan Səhiyyəsi də istisna deyil.Əlbəttə inkişaf etmiş dövlətin tərəqqisi sağlam ruhlu vətandaşın təhsilindən başlayır. Gəlin belə suala cavab axtaraq.Bəs müasir təhsil sitemi ilə gənc nəsil ayaqlaşa bilirisə nədir insanın təfəkkür tərzini dəyişən? Məncə düşünməyə dəyər. İlk öncə düşünə bilsək ki, dövlətin idarə sistemində qanunlarda boşluq olduğundan korrupsiyanın qarşısını almaq mümkün deyilsə hansı idarə etmədən söz etmək olar? Həqiqəti axtarsaq Prezidentin sosial baxımdan xalqın maddi rifah halının yaxşılaşdırılması üçün verdiyi sərəncam yerli məmurlar tərəfindən kağız üzərində qalır, və saxtalaşdırılırsa hansı rifahdan söz gedə bilər? Rayon və kəndlərimizdə məmur özbaşınalığı baş alıb gedir. Qanunların boşluğundan istifadə edən rüşvətxorlarla yanaşı təkrar-təkrar cinayət məcəlləsinin qanunları ilə cəzalandırılan cinayətkarlar meydan sulayır. Son vaxtlar sanki cəmiyyət qətl meydanına çevrilib. Hər gün radio və televiziya proqpamlarından qətllər haqqında məlumatlar almaqdayıq. İctimayyət arasında çaşqınlıq yaradan odur ki, hətta insanlar öz doğmalarını belə qətlə yetirməyi haqq edirlər (ata-ana, baba-nənələr istisna deyil) Qətllərin çoxu maddiyyat, yəni nəfs, ailə-məişət zəminində törədilir. Son zamanlar baş verən qətllər dövləti də narahat etməyə başlayıb. Hüquq-mühafizə orqanları daha ciddi qərar verməyə hazırlaşır. Cəmiyyəti daha çox silkələyən bir müddət öncə bir atanın beş yaşlı qızını döyərək qətlə yetirməsi, yaxın zamanın hadisəsidir Ana adı yaraşmayan bir qadın sərbəst qalmaq istəyini əsas göstərək iki yaşlı övladını boğaraq öldürməsi oldu. Belə hadisə cəmiyyətdə rezanans yaratmaya bilməzdi. Haşiyəyə çıxaraq sizlərə sual ünvanlamaq istərdim: “Sizcə cəmiyyətdə baş verən bu psixoloji gərginlik nədir? Güman ki hər bir fərdin öz düşüncəsi ola bilər. Mənim isə düşündüklərim təbiətin yaratdığı təzaddır. Təbiət müxtəlifliyi ilə rəngarəng olduğu halda şüurlu insan da xarakter və mənəviyyat baxımından müxtəlifdir. Biz insanlar təbiətin bir parçasıyıq. Bəşər övladının isə düşdüyü vəziyyətə özünün yanaşma tərzi var. Ruhən sağlam insan düşdüyü vəziyyətdən çıxmağı bacarır, lakin psixoloji cəhətdən zəif insan düşdüyü durumdan uzaqlaşa bilmir. Sözügedən bu tip “yaradılmışlar” onu yaşamağa haqq edən ALLAHIN varlığna belə fərqli baxırlar. Belələri dindən-imandan uzaq düşmüş qəlbində ALLAH sevgisi olmayan heyvandan fərqlənməyən canlılardır.Təəssüf ki, belə tipik xarakterli insanlar heç özlərini də sevib şəxsiyyətlərinə dəyər vermirlər. Yaddan çıxarmayaq ki, xisləti korlanmış insanlar çoxlu sayda cinayətlər törətsələr də,baş verənlər hüquq-mühafizə orqanlarında boşluğun olmasına baxmayaraq gecdə olsa aşkarlanaraq açılır və cinayətkar cəzasız qalmır. Dövlətimiz müstəillik əldə etdikdən sonra cinayət məcəlləsində dəyişiklik edilərək cinayətkara kəsilən ağır cəza, ÖLÜM hökmü 1998-ci ildə Avropa Konvensiyasına əsasən ləğv edildi. Cinayətkar üçün ən ağır cəza ömürlük həbs cəzası əsas götürüldü. Əlbəttə təsdiq olunan qanun insanlıq naminə humanistliyin zirvəsidir. Hümanistlikdən söz düşmüşkən Prezident müəyyən bayramlar ərəfəsində yarı cəzasını çəkərək islah olunmuş məhbuslara amnistya qərarı çıxarır.Əlbəttə qeyd olunan məsələ təqdirə layiqdir. Amma belə sual meydana çıxır:”Görəsən, bəs aministya düşmüş cinayətkar ictimayyət arasında mənəviyyatının sağlamlığı ilə seçilə bilirmi?” Düşündürücü sual olduğu üçün baş verən hadisələrə mənim öz fikrimlərim var. Zənnimcə məni və mənim kimi bir çoxlarını narahat edən budur ki, nədən məhbuslar təkrar cinayət törətməklə məhbus həyatına can atırlar? Niyə cəmiyyətlə tarazlaşa bilmirlər? Bu sualı açıq qoyaraq, cavabı hüquq mühafizə orqanlarından gözləyirəm.Hətta Jurnalist olaraq bir amili nəzərinizə çatdırmaq istərdim. Yaranmış vəziyyətə əsasən belə natamamlıq məhbus həyatı yaşamış cinayətkarların xislətində daha aydın sezilir. Əslində təcridxananı məhbus cəzasını çəkərək tərk edirsə islah olunmuş sayılır, lakin mənəviyyatca, daha çox geriləmiş olur. Beləki, aldığımız məlumata əsasən islah metodu kimi Ərəb ölkələrində ilk öncə “Qurani-Kərim”-i məhbuslara məcburən xətm etdirirlər. Cinayətkar cəza çəkdiyi müddətdə “Quran”-ı xətm etmiş olmalıdır. Göstərilən şərtləri icrası ilə məşğul olan qanun keşikçiləri özlüyündə başa düşür ki, “Qurani-Kərim”geriləmiş mənəviyyatın açarıdır ki, yalnız bu yolla daxilən saflaşmaq mümkündür. Gəlin bir anlıq düşünək, məhbus azadlığa can atırsa, məhbəs həyatı yaşadığı müddətcə QURANI xətm edir və hafiz olur, nə vaxtsa törətdiyi cinayətin mahiyyətini anlayır, cəmiyyətə qatılanda özünü təcrid olunmuş hesab etmir. O, yenidən cəmiyyətlə ayaqlaşa bılir. Hər halda şərh olunan qaydalar Azərbaycan təcridxanalarında da öz əksini taparsa ictimayyət tərəfindən alqışlanar. Belə olarsa keçmiş məhbus insanlıq və mənəviyyat arasında tərəddüd etməz, ən azından öz mənəvi təmizliyinə özlüyündə inam yaranar.Hətta ətrafınıin da münasibəti birmənalı olmaz. İnsanlar arasında belə fikir formalaşmaz ki, ”Bu insan cinayətkardır”. Əgər belə qaydaları tədbiq etmək mümkündürsə bu tip insanlar cəmiyyətdə tərəddüd etmədən öz layiqli yerlərini tapa bilərlər. Baxın, əsl tərbiyə metodu və islah olunma qaydası budur!!! Bəzən fikrim şaxələndikcə, düşünürəm bəlkə də, keçmiş məhbusların yenidən cinayət törətməyə sövq edən sosial vəziyyətdir? Çünki azadlığı haqq edən məhbuslar cəmiyyətimizdə maddiyat əldə etmək üçün nə iş yerləri, nədə özlərinə yer tapır. Əsas məsələ budur ki,islah olunmuşlar ( belə demək mümkünsə) ətrafda insanların fərqli baxışları altında əzilərək çaba göstərsələr də heçnə əldə edə bilmirlər. Hər bir məhbus yenidən cəmiyyətə qatılmaq arzusunda olarsa, heç nəyin yerində olmadığını görüncə, sanki onun üçün zaman dayanmış sayılır və nə yazıq ki, belə duruma psixoloji cəhətdən davam gətirə bilmədiyindən, özlərini aciz hesab edərək yenidən cinayət törədirlər. Əslində cəmiyyət kiçik ailələdir, belə durumla qarşılaşan insan isə onun üzvüdür. Ailədə isə fərqli xarakterli uşaq doğulur, eləcə də cəmiyyətdə də müxtəlif xarakterli vətəndaşlar yaşamaqdadır.

Əslində həyatda nə varsa nisbidir: “Yaxşı və pis”. Ananın övladı pisdirsə, ana onu ata bilərmi? Əlbəttə birmənalı şəkildə yox deyirəm. Azərbaycan da bizim anamızdır. Anamız bizləri atmadığı kimi, cəmiyyət də öz vətəndaşından imtina edə bilməz!!! Vətənimiz naminə milli və mənəvi dəyərlərimizi qoruyub saxlamaq vətəndaş olaraq hər birimizin vəzifə borcudur. Beləki yuxarıda sözügedən problemlər mütəxəssis rəylərinə əsasən zaman –zaman cəryan edib və edəcək. Yəni, əvvəllər Sovetlər dönəmində radio və televiziyalara qadağa qoyulduğundan baş verən hadisələr ictimayyətə çatdırılmırdı. Sonunda belə qənaətə gəlirik ki, aysberqin görünməyən tərəfləri olduğu halda, yaranmış mövcudluğa əsasən cəmiyyətin də görünən və görünməyən tərəfləri var. Gəlin görünməz olub, görünən hadislərə prinsipcə vətəndaş mövqeyindən yanaşaq və yetişməkdə olan muasur nəslin milli və mənəvi dəyərlərini göz bəbəyi kimi qoruyaraq, ləkələnməsinə şərait yaratmayaq! Azərbaycan vətənimizdirsə, onun milli dəyərləri sərvətimizdir....

TƏRANƏ ŞƏMS..

"Xeberinfo.com": Bəzən özüm-özümə düşünürəm, görəsən yetişməkdə olan yeni nəsil tərəfindən zamanın, dövrün hansı hadisələri unudulmayıb? Düşünəndəki 1992- ci ildən bəri Azərbaycanda özünə köklü məskən salmış Qarabağ məsələsi unudulmaq üzrədir, insanın milli qeyrəti (əgər varsa) vəcdə gəlməyə bilmir. Çünki bu gün sözü gedən Qarabaq məsələsi demək olar ki, yaddan çıxmaq üzrədir. Düzdür, istisna hallarda şəhərətrafı gəzintiyə çıxdığımız zaman Qarabağın adını yaşadan restoranlara, marketlərə, rast gəlmək mümkündür. Lakin göstərilən dəlillər əsas vermir ki, gənclərin hafizəsində əkmək istədiyimiz milli şüuru bu yöndən inkişaf etdirək. Əfsuslar olsun ki, Qaqrabağın işğal altında olmasından yeni gəncliyin yaşı qədər vaxt keçib. Maraqlıdir, görəsən gənclərin Qarabaq məsələsinin tarixi keçmişindən xəbəri varmı? Bu gün bu sual ortayaşlı nəsli düşündürür. Zənnimcə bu nəslin istəyi yetişən gənclərdə unutqanlığı aradan qaldırmaq üçün dövlət səviyyəsində yetərli səy göstərilməsidir. Ən əsası televiziya kanallarına nəzarət gücləndirilsin. İnsanda ikrah hissi yaranır müharibə vəziyyətində olduğumuz bir zamanda gənclərimiz səhərdən-axşama kimi şou tipli attan-düş proqramlara tamaşa etməlidir? Sanki hansı kanalı çevirsək teleməkanın üzdəniraq daimi sakinləri ilə qarşılaşmalı oluruq. Desəm ki,kanallarda gedən proqram zamanı etik normalara riayət olunur, səhv etmiş olaram.(əslində bu başqa mövzudur) Onu da qeyd edim ki, məktəblərdə Qarabağ məsələsi yetərincə tədris edilmir. Baxmayaraq ki, təhsil ocaqlarında QARABAĞ saatı dərs vəsaiti kimi şagirdlərə tədris olunmalıdır. Sadəcə məktəb direktorları həmin tədris saatını başa vurmaq üçün başqa fənn müəllimləri ilə kifayətlənməli olur. Əslində sözügedən vəsaiti əgər proqrama salınmış dərs saatı kimi mənimsənilməlidirsə, şagirdlər QARBAĞDA döyüşən qəhrəmanlarla görüş keçirməli və döyüş yolu keçmiş Milli Qəhrəmanlarını tanımalı, hadisə yerində baş verən bütün məqamlar təfərruatı ilə şagirdlərə çatdırılmalıdır. Məncə bu proqram ətrafında dərs mənimsənilsə yetişən nəslin milli şüurunda aşılanma baş qaldırmaz.

Maraqlı məqam budur ki, uşaqlarımızı elə kiçik yaşlarından gizli əllərlə milli oyanışdan məhrum edirik. Çox məqamları qeyd etmək olar. Məsələn: Hansısa jurnalist şəhər gəncləri ilə QARABAĞ haqqında müsahibə aparsa, çox utanarıq, ona görə ki, gözlərini döyə-döyə üzünə baxacaqlar, nəinki verdiyin suala cavab alacaqsan. Bu gün vətənini sevən yazar kimi və mənim kimi çoxları düşünür, görən bu gənclərdə dolayı yollarla “amniziya” yaratmaq bəzi FƏRDLƏRƏ niyə maraqlıdır? Bu sualın arxasına düşüb yol gedəsi olsaq, cavabı əzəli və əbədi torpaqlarımız zamanında biganəliklə unudulduğundan, deyərdim ki, bu gün işğal altında olan Qarabağda zaman—zaman unudulmuşlarla eyni yerdə sıralanacaq. Məncə bu və bunun kimi olaylar milli oyanışı zərbə altında qoyur. Düşünürəm ki, bu tipli məsələlər ədəbi mühitdə də özünə yer tapmalıdır. Fikri, düşüncəsi olan şair və yazarlar gəncliyi ruhlandırmaq üçün öz qələmindən mütəmadi olaraq istifadə etməlidir. Bəzən rəsmi məkanlarda şair və yazarların təntənəli şəkildə kitab təqdimatları keçirilir. Bəli rəsmi hissə bitir, şair kitabını hədiyyə etmək məqamı yetişir, bəh-bəhlə aldığın müəllif hədiyyəsini səhifələdikcə bəzən öz-özünə gülürsən və deyirsən: “Görəsən bu söz yığını üçün bu qədər dəridən qabıqdan çıxmağa dəyərdimi???” Qeyd olunan yetərsizliklə qarşılaşmamaq üçün bu gün Qarabağı tərənnüm edən yazarların şeirlərinə, romanlarına,povestlərinə ehtiyac var.(mən demirəm ki, yazılmır yazılır, lakin tutarlı deyil). Bizim milli qəhrəmanlarımız var ki, adları çəkilmir, məhz bunlar da Mübariz kimi yazarların qələmində tərənnüm edilərək cəmiyyətə çatdırılmalıdır. Bu boşluğu doldurmaq lazımdır ki, illər sonra Azərbaycanda gedən cərəyanlar səhifələndikcə tarix yaddan çıxmasın və Azərbaycanın sonrakı yetişən nəslinə keçmişi düşünməyə cığırlar açsın. Çox işlər görülməlidir. Bəzən Türklüyümüzə qənim kəsilən murdar erməniləri bəyənmirik, amma düşmən olsalar da milli şüurumuza həkk edəsi ənənələr var ki, o prinsipə əsaslı nəzər yetirməliyik. Erməni milləti, millət demək mümkünsə, öz törəmələrinə Türkün düşmən olduğunu beşikdə aşılayır. Bu baxımdan bizim uşaqlar da dərk etməlidir ki, Türkün əzəli və əbədi düşməni ERMƏNİDİR. Bu məsələ bizim, yəni yaşlı nəslin nənələrin, anaların, babaların üzərinə düşdüyündən hamı öz növbəsində işini məqsədə uyğun icra etməlidir. Əslində şüur və təfəkkürümüzə bütün bilgilər televiziyadan aşılanmalıdır.
Hərdən düşünürəm dədə-baba torpaqlarını qoyub QAÇQIN statusu altında öz istədikləri kimi təmin olunanlar öz dədə-baba torpaqlarına qayıtmalı olduqlarını niyə unudurlar? Torpağını itirmiş vətəndaşlar dərk etməlidir ki, Qarabağ yalğızdır və düşmən əlindədir. Əziz həmvətənlər, bu gün torpaqlar düşmən tapdağında yalqızdırsa, heç olmasa bu hərf-hərf səslənən Qarabağ sözünü yalğız qoymayın!!! Bu ki, bir UTANCDIR - Vətən bizə bağışlamaz. Əslində qaçqın statusu daşıyanlar özlərini elə aparırlar ki, sanki dövlətin hətta cəmiyyətin onlara borcu var. Deyərdim qənim kəsiliblər, düşünürlər ki, dövlətdən nə mənimsəsək qənimətdir. Baxıram ki, heç Vətənə, yurda dönmək fikirləri yoxdur. Hərəsi bir məkanda dukandan, bazardan açıb oturublar hətta açdığı marketə Qarabaq adını verməklə də fərəhlənir. Çox qəribə görünür. Hərdən hiss olunur ki, onların təfəkküründə inamsızlıq cərəyan edir. Bu inamsızlıq öz yurdunda qaçqına çevrilənlərin şüurunda tədricən aşılanmağa başladı. Əslində görünənlərə rəğmən dövlət elə mövqedən çıxış etməlidir ki, bu ad onlara ağır yükdür və tez bir zamanda öz dədə-baba yurdlarına qayıdacaqlar. Düzdür düşünürük, məsələ tez bir zamanda həll olunacaq, amma unutmayaq ki, artıq 22 il keçib. Bütün səylərimiz bu yöndə birləşməlidir. Xalqın inamını özünə qaytarmaq lazımdır! Bəzən cəmiyyətdə yaranan tendesiyaya əsasən heç inanmaq olmur ki, dövlət olaraq müharibə vəziyyətindəyik. Cəbhədə atəşkəs olsa da, vəziyyətin nə qədər ciddi olduğu insanlara çatmır. Ara-sıra şou proqramlardan macal tapıb xəbərlər proqramında atəşkəsin pozulduğu və hansı bölgədənsə ŞƏHİD verdiyimiz qeyd olunur. Ümumiyyətlə ürəkağrısı ilə deyərdim ki, daha belə xəbərlər adi qarşılanır. Sadəcə soyuqqanlılıqla deyirlər: “ALLAH rəhmət eləsin”. Qarabağın özü də, sözü də sanki dillərdə adiləşib. Unutmayaq, hər bir fərdin özünüdərki onun milli şüurundan başlayır. Milli şüur isə toxumdur, gərək əkəsən və yetişməsi üçün yaxşı qulluq edərək bağbana çevriləsən. Bu gün cəmiyyətin belə bağbanlara ehtiyacı var. Qələm dostlarıma üzümü tuturam, qələminizi süngüyə çevirərək dövrün olaylarını öz qələminizdə tərənnüm edin. Bəzi milli qeyrətini unudan insanlar yaddan çıxarmasın ki, QARABAĞ YALQIZ DEYİL...!!!!

Sinən yanır Qarabağ
İtir zaman, gedir vaxt.
Bulaq -bulaq qurusan da,
Dağlarında qara bax
Alın yazın, qara baxt.

Səs saldiqca salası
BizimdiYurd- yuvası.
Otlağını kol basan,
Biçilməyən zəminin
Qurulmayır talası.

Tütək çalmır xan çoban
Səda gəlmir dağlardan
Çatılmayır ocağı,
Alışmayır sobası.

Gecələr ay doğanda
Qəbirlərdə yatanlar
Nalə çəkib səs salar,
Ahları qəlb parçalar.

Qara dərdim Qarabağ,
Tapdaq altda inləyən,
Ruh ağladıb say verən,
Torpaq satıb, pay verən,
Yalqız deyil QARABAĞ!!!

Basılmayıb bu Vətən!
Ər oğullar dayanıb,
Əmrə hazır müntəzir.
Xəyalları yurd gəzir,
Görüşünə tələsir,

Zəfər bizim,söz bizim
İgidlər meydanında,
Olsa DĞA şeytan da,
Versək yenə əl-ələ
Bir millətik, TÜRK bizik.
Siz bizsizsə, biz sizik.
Türk biziksə var izi
Haraylayır YURD bizi!!!

TƏRANƏ ŞƏMS....

Dövlət və idarəçilik dedikdə bütöv bir sistemin inanılmış və icra olunası işlərdə təşkilatçılığı ilə seçilən bütöv bir komanda göz önünə gəlir. Əlbəttə, nəzərə alsaq ki, dövlət və idarəçiliyin önündə gedən və aparıcı qüvvəsi sayılan xalqın güvənib seçdiyi Prezidentidir. Prezident xalqa,xalq isə seçdiyinə güvənir. Prezident isə öz növbəsində idarəçilikdə icra olunası işlərin öhdəsindən gəlməsi üçün güvənib seçdiyi kadrları lazımı kürsülərə yerləşdirir və mütəmadi olaraq ictimaiyyətin vəziyyəti barədə icraçılar tərəfindən məlumatlandırılır. Lakin, Prezident bir qayda olaraq heç olmasa ildə bir dəfə bölgələr ücün ayrılmış büdcədən maliyyənin hara və nəyə xərcləndiyini bilmək istəyi ilə xalqla və həmçinin müəyyən idarə və təşkilatların icra məmurları ilə görümək üçün bölgələrə baş cəkir. Əslində qeyri adi bir şey olmadığı halda Prezidentin məqsədi və məramı rayon sakinləri ilə dialoqa girərək onların yaşam tərzini özlərinin dilindən eşitməkdir. Maraqlıdır ki, belə bir təklif önə çəkilməmişdən öncə proqramdakı icra başçılarına əvvəlcədən xəbərdarlıq edilir. Müəyyən tədbirləri təşkil edən məmurlar Pezidenti qarşılamaq üçün xüsusi komanda yaradır ki, başçıya lazımi məsələləri önə çəkmək üçün bülbül kimi cəh-cəh vursun.İcrada oturan məmurlar ilk öncə təhkim olunmuşları lazımı qaydada rüşvətlə təmin edərək caamatın öz Prezidenti ilə görüşüb söz demək haqqını əlindən alırlar. Çünki lazım olan qaydalar üzrə xüsisi təlimatlandırılmış komanda insanların önünə keçərək birmənalı şəkildə xalqın adından danışaraq heç bir problemin olmadığını qeyd edirlər. Belə olan təqdirdə xalqın güvənib seçdiyi Prezident sadə sakinlərlə debata girə bilmir.Görüş zamanı sosial baxımdan hər tərəfli əziyyət çəkənlərə yalnız qıraqdan baxıb şablon çıxışlara əl çalmaq düşür. Mən bu anlamda dövlətimizin başçısında günah görmürəm, yəni onun üçün fakt maraqlıdır ki, onu da XÜSUSİ təlimat almış icraçılar öhdəsindən layiqincə gəlirlər. Hər birimiz bilirik ki, dövlət özü bir ailədir. Mən dövlətçiliyin idarə olunmasını, bir ailənin timsalında göstərmək istərdim. Məsələn, bütün coxuşaqlı ailələrdə uşaqlar daima valideyn himayəsində olduğundan ata-ana tədricən başa düşür ki, uşaqlar yetkinlik yaşına çatdıqca aralarında birinin təfəkkürü digərlərindən fərqlənir. Zaman-zaman ailə başçısının bu övladına qarşı inamı daha güclü olaraq bütün istək və arzuları onun üzərində cəmləşir. Lakin ailədə özünə inam hiss edən sözügedən uşaq- istər qız, istərsə də oğlan atanın rəğbətindən sui istifadə edərək özündən sonrakıların təlim –tərbiyəsində dəyişiklik edərək qardaşın, bacılarının səy və bacarığını gələcəkdə ailəyə dəyə biləcək zərbəyə yönəldir. İndi siz deyin hansı ata güvəndiyi övladından bu və bunun kimi olayları gözləyə bilər? Mən dövlətçiliyi sadə misalla anlatmağımda məqsədim budur ki, dövlətçilik özü də bu zəmindədir və belə idarə olunur.Prezident öz ətafında topladığı komandasına özünə inandığı qədər inanır və öz növbəsində siyasi baxışlarını başqa dövlətlərlə müttəfiq olaraq xarici siyasətə yönəldir, yəni böyük bir ailənin başçısı bilir ki, önun ailəsinin güvəni əmin əllərdədir. Yalnız dövlətin başında durana düşən odur ki, öz komandası ilə mütamadi olaraq icraçıları dinləsin öz irad və təkliflərini versin. Gəlin düşünək, görən bu göstəricilərə əməl olunurmu? Axı çatdırılan yalan fikirləri dövlət başçısı real olaraq hardan bilsin ki, bu gün səhiyyə ocaqlarında millətin qanını –canını sovurub məhv edən hansı vəziyyət hökm sürür. Məmurların hansı Dövlət başçısına dürüst məlumat verir ki, bəs hansısa rayon və kənd xəstəxanalarının doğum şöbəsində neçə ana uşaq dünyaya gətirərəkən məlum olmayan səbəbdən dünyasını dəyişir və neçə-neçə ailələrdə uşaqlar yetim qalır.

Mən isə öz növbəmdə nəzərinizə onu çatdırım ki,qeyd etdiklərim baş verənlərin görünən tərəfidir. Bu və bunun kimi misalların sırasını artırmaq olar. Dövlət başçısına çatdıran varmı ki, bu gün birincilər illərdən bəri ənənəyə çevrilmiş ƏLİFBA bayramlarını təntənəli şəkildə qeyd edə bilmir və belə məktəblər zaman –zaman bu acını yaşayır. Bu gün təhsil sistemində gedən islahatların gələcəyimizə necə zərbə vurmasını Prezidentə doğru- dürüst məlumatlar çatdırılsaydı guman ki, yerindəcə lazımı tədbirlər görülərdi. Unutmayaq ki, dövlət idarə olunursa idarəçilikdə problemlər çoxdur.

Beləki, bu gün gələcəyimiz olan uşaqların sosial baxımdan hüquqları pozulur.Hamımız yolda –irzdə əl açıb dilənən uşaqları görəndə ürək ağrısı keçiririk. Onu da qeyd edim ki, qul bazarı deyilən yerdən yolumuz düşərsə azyaşlı uşaqların əmək qabiliyyətinin necə istismar olunduğunun şahidi olarıq. Bütün bu olaylar dövlərçiliyimizə zərbə deyilmi??? Azərbaycanda çox haqsızlıqlar baş alıb getməkdədir. Əslində sivil və tolerant dövlətdə yaşamağımıza baxmayaq, xalq öz inancı baxımdan da müəyyən təqiblərə məruz qalır. Gəlin düşünək ki, ailədə böyük saydığımız atanı övladı aldadırsa inamından dolayı baş verənlərdən atanın xəbəri olarmı?(Əgər atanın başı daha mühüm işlərə qarışıqsa) Əlbəttə yox! Bəli bu gün bu və bunun kimi qapalı qalan problemlər dövlət başçısına yetərincə düzgün çatdırılmır. Zənnimcə elə bu problemlər də tədricən inkişaf edərək vətəndaşların diqqətindən kənarda qalmır. Hamı özlüyündə məsələnin hardan qaynaqlandığını gözəl başa düşür. Amma o inanılmış dövlət məmurları unudurlar ki, az keçməz yığılan problemlər sosial partlayışa səbəb ola bilər. Xalqın səbr kasasını daşdırmaq olmaz!

Baş verənlərin hansı birindən söz edim. Azərbaycan başqa dövlətlər arasında mövqeyi ilə seçilən azad və demokratik sivil qaydada idarə olunan dövlətdir, lakin buna baxmayaraq bu gün baş verənləri işıqlandıran qələminin dürüstlüyü ilə seçilib xalqın dilindən danışan jurnalistlərimiz həbsxanalara atılır. Sual olunur- Niyə? Baxın bu niyələrin səbəbi dövlət başçısına doğru olaraq çatdırılırmı? Əlbəttə ki, yox. Əgər xisləti təmiz jurnalist bu gün Prezidentin bilməsi vacib olan məsələni, yəni, xalqın vəziyyətini qələmin gücü ilə mətbuata yayımlayırsa demək qaranı ağ yazmadığı üçün təcridxanaya düşməlidir?! Bəli bu gün bir çox jurnalistlərimiz baş verənlər üzündən ailəsindən uşağından ayrı düşüb.

Dərd bir deyil, iki deyil. Xüsusi olaraq vurğulamaq istədiyim bir nüansı nəzərinizə çatdırım ki,bu gün xalqın televiziyası olan teleməkan açınacaqlı vəziyyətdədir. Xalqın maariflənməsi üçün olan bu məkan bəzi lağ-lağ teleşouların əlində oyuncağa çevrilib.

Dərdlərimiz çoxdur. Niyə intiharlar, qətllər baş alıb gedir?

Niyə Qarabağ qazisi öz haqqını tələb edərək müəyyən təyziqlərə məruz qalaraq özünü yandırıb intihar etməlidir? Hansı demokratik ölkədə belə olaylar baş verir? Belə təəccüb doğuran sualın ətrafında baş sındıranlar varmı? Baxın bunun kimi çox sualların cababları açıq qalır. Bütün bu görüntüyə vətəndaş və jurnalist nöqteyi-nəzərindən yanaşası olsaq hansı cavabı axtaraq ki, azad demokratik dövlətdə yaşamağımıza haqq qazandıraq? Yenə də nəzərinizə çatdırım ki, ailə və dövlət elə bir göstəricidir ki, onun idarəçiliyi mütləq saflıq və dürüstlük tələb edir. Ata bunu güvəndiyi övladından gözlədiyi halda, dövləti idarə edən Prezident bu saflığı və təmiz idarəçiliyi öz ətrafında topladığı komandasından gözləyir. Dövlət başçısı müəyyən xoşagəlməzliklərdən məlumatlanarsa heç tərəddüd etmədən baş verən narazılıqları aradan qaldırmaq üçün lazımı tədbirləri görərək kadr dəyişikliyi edər, lakin məlumatlar düzgün ötürülmədiyindən cox xoşagəlməzliklər meydana çıxır.Maraqli cəhət də budur ki, müəyyən görülən tədbirlərdən sonra yenidən köhnə bayatılar daha zil səslə təkrar oxunur. Belə məsələlərin izahını axtaran zaman yenə söz, xüsusi tədbirlər görülməsinə baxmayaraq məmurlar arasında öz aktivliyini itirməyən KORRUPSİYANIN üzərinə gəlir. İllərdən bəri rüşvətxorluğa qarşı icra proqramı hazırlanaraq dövlət tərəfindən bunun aradan qaldırılması üçün hər bir tədbir görülmüşdür. Amma çifayda. Kimdir günahkar? Demək yenə məsələ inamın üzərinə düşür. Bəla budur ki, axır vaxtlar insanlar yalanın həqiqət olmasına inanıb mübarizə apararaq ictimayyət arasında reallaşdırırlar. Bədbəxt insanlar neyləsin, inanmaqdan başqa çarəsi qalırmı? Hətta bu gün insanlar özlərini yalan həqiqətin içərisində görərək çıxış yolunu da axtarıb tapa bilmirlər. Düzdür, BU GÜN elm də, texnika da Avropalaşmış formada inkişaf edir, lakin təfəkkürün inkişafı tənəzzülə döqru inkişaf etməkdədir.

P.S. Istər ailənin, istərsə də dövlətin idarə olunmasıda birinci inam, dürüstlük və saf düşüncə böyük rol oynayır.İstər milyonlarımız olsun əgər dövlət nadürüstlüklə idarə olunursa bundan artıq irəliyə getmək mümkün deyil! Hətta Prezident nə qədər səy göstərsə belə... İdarəçilikdə məqsədlər bir nöqtə ərafında birləşə bilmirsə o cəmiyyətdə maddi və mənəvi rifahdan söz etmək mümkün deyil. Yazmış olduğum bu müddəaların çıxış nöqtələrini politoloqlar və siyasətçilər tapmaqla məşğul olsunlar. Sadəcə bu mənim bu günki dövlətin idarəçiliyinə VƏTƏNDAŞ mövqeyim idi.

1.Insan özündən başqa nəfsində olan hər bir şeyə sadiq ola bilər,Yalnız varlığından başqa.Çünki onun yaşamı Allaha məxsusdur.(Təranə Şəms).

2.Ağilli mürid öz mürşidinin quluna çevrilməz.Ancaq onun bilgisi qarşısında zəif görünə bilər. (Təranə Şəms).

3.Həyatı elə yaşa ki, qoyduğun izin sorağı ilə səni tanımasınlar.Adının sorağı insanlar üçün yadda qalan olsun.(Təranə əms).

4.Sevən gözün pəncərəsi həmişə qəlbin gözünə açıq olur.(Təranə Şəms).

5.Öz mənliyinin saflığına güvənən hamının gözlərinə dik baxar.(Təranə Şəms.)

6.Ömrünü elə yaşa ki, hansısa cığırın tapdağına çevrilmə.(Təranə Şəms)

7.Insan düşündüyünü öz varlığına şamil etsə.özünə qazanmış olan ən bağışlanmaz düşməndir.(Təranə Şəms)

8.Vicdanın təmizliyi sənin qalibiyyət bayrağındır, sən yaşamasan da belə, o həmişə zəfərlə dalğalanacaq.(Təranə Şəms).

9.Tanri qarşısında əyilən başlar həmişə ucadır, görməsələr belə.(Təranə Şəms).

10.Insanin dilini qısa edən onun vicdanıdır,vicdan isə güzəştə getməyən hakimdir.(Təranə Şəms.)

11.Bizlər yaradanın şah əsəriyiksə,nədən özümüzə dəyərsizik,yaradan yaratdığına verdiyi dəyəri başa düşmürük.(Təranə Şəms).

12.İnsan, insan arasında öz dəyərini ala bilmirsə, demək ALLAHIN dərgahında ucadır. Çünki yaradan öz yaratdının şüuruna şübhə etmir.(Təranə Şəms).

13.Unudulan insan, unudan birini qəlbində həmişə hüzünlə yad edər. (Təranə Şəms)

14.Dildə söylənən hər kəlmə qəlbin süzgəcindən keçir və gözlərdə öz əksini tapır.Qaşındakı insanı duymaqsa, sənin uzaqgörənliyindən asılıdır.(Təranə Şəms)

15.İntizar, hiss və ağılı bir-biri ilə qarşılaşdığı məqamdır.Zəif iradəsi olan hissin qurbanına çevrilər( Təranə Şəms)

16.Möhürlü qəlbin açarı, gözlərin əks təsir şuasındadır.(Təranə Şəms)

17.Qartal vüqari ilə öyünər, insan qüruru ilə.(Təranə Şəms)

18.Sözün qüdrətini dəyərli və dəyərsiz edən dildir.(Təranə Şəms)

19.İrfani könül qaynayar, amma daşmaz.( Təranə Şəms)

20.Ffitrət Tanrıdansa, qaynayan bulağa bənzəyər.( Təranə Şəms)

21.Dərdli ürəklər ağlayanda,göz yaşlarıüzə çıxmaz,lakin qəlbində yanan odun üstünə çilənər.(Təranə Şəms)

22.İnsanın zəkası ağılın aktivliyində birbaşa rol oynayır. Mürşidlə müridin qarşılaşması kimi.(Təranə Şəms)

23.İnsan gəlişi ilə varlığını bildirər, danışığı ilə özünü tanıdar.(Təranə Şəms)

24.Müvəffəqiyyətdən gicələnən başı ağıl necə idarə erər, bəlli. Bəs yıxılanda necə?Guman ki saplanan baltaların səmtindən asılıdır.(Təranə Şəms)

25.Sevgidə qürur nifrətlə sevgi arasındakı körpüdür.(Təranə Şəms)

26.Sevmədiyin birini yaşatmaq üçün sevirəm demək, hümünizmin ən yüksək zirvəsidir, baxmayarq həyatın zəhər olsa da...(Təranə Şəms)

27.Həyatın dolanbacı kəsədir,kəsə gedən yollar zilzaqdır,birləşən nöqtələr bucağın hansı tərəfidir?Kəsişmə nöqtəsi bəlli deyilsə...(Təranə Şəms)

28.İnsan o vaxt azaddır ki, onun ruhu zəncirlənməmiş olsun.(Təranə Şəms)

29.Zaman qovur biz qaçırıq,zərurət mütləqə gedən yoldur.( Təranə Şəms)

30.Sevgi qəlbin büründüyü kölgədir, bu kölgə ağılı, hislərin əsiri edir.(Təranə Şəms)

31.Sevgi ələ-ayağa dolaşan qandallı buxov deyil ki, özünə dima azadlıq arzulayasan.(Təranə Şəms)

32. İnsanın müdrikliyi onun kamilliyidirsə , onun qoyub getdikləri onun dəfinəsidir.(Təranə Şəms)

33.Insanin xarakteri, var olan birinin həyatını tənzimləyən amildir.(Təranə Şəms)

34.Nəfsin toxluğu Allahın sənə verdiyi ən gözəl fitrətdir.Hansı ki, sevdiyi qullarına əta edər.(Təranə Şəms)

35.Saxta gülüşlər içində itib batanlar həqiqi gülüşün yolunu tapa bilməzlər.Çünki bu yoda azanlar özləridir.(Təranə Şəms)

36.İnsan xisləti mumyalanmış bilməzlikdir.(Təranə Şəms)

37.Özünü tənha hiss edən insan unutmasın ki, o tək deyil. Onun içində bir ;MƏN” –İ var.və bu mən qarşısında daima özünə hesab verərək,onu nələr gözlədiyini mənən yaşayır.(Təranə Şəms)

38.Şüur altına yığılanlar insanın tükənməyən sərvətidir,əgər bu sərvət öz yerini tuta biləcəksə( Təranə Şəms)

39.İnsanın susaraq baxan gözləri için-için səsizcə ağlayan qəlbidir(Təranə Şəms)

40.Qəlbin sükutu səssizliyi xatırladır, Hansı ki, o qəlb vurmursa, demək yaşamır.(Təranə Şəms)

davamı var...

Rafael Hüseynovun “VAXTDAN UCA”- əsəri uzun illər öncə işıq üzü görməsinə baxmayaraq yenə də oxucuların maraq dairəsindədir. Mən özüm də bu kitabı yaxın günlərdə gec də olsa oxudum. Bu o demək deyil ki, mənim Hüseyn Cavidin yaradıcılığından heç xəbərim yoxdur. Onu qeyd edim ki, Azər Turanın “CAViDNAMƏ” – ni Rafael Hüseynovun “VAXTDAN UCA” əsərindən əvvəl oxumuşdum. Lakin hər iki yazarın əsərinə fikir bildirməyimin əsaslı səbəbi mütaliəni sevən Cavidsevər oxucular kimi, məni də bu əsərlərə olan fikir müxtəlifliyi məcbur etdi. Bu günlərdə tanınmış araşdırmaçı-alim Azər Turanın tədqiqat əsəri, olan“CAVİDNAMƏ”ni oxuyub,mətbuat səhifələrində fikrimi bildirmişdim. Buna baxmayaraq, hər iki əsərə qarşı oxucuların fikir ayrılığını nəzərə alaraq yenidən fikrimi oxucularla bölüşmək istərdim. İlk öncə onu qeyd edim ki,”VAXTDAN UCA” əsəri “CAVİDNAMƏ” ilə müqayisədə elmi əsər deyil, sadəcə Rafael Hüseynovun Hüseyn Cavidə olan sevgisinin bəhrəsi kimi səciyyələndirilə bilər. Çünki yazılmış fikirlər müəyyən mənada tarixi faktlara əsaslanmasa da oxucunu Cavidin yaşadığı həyatın keşməkeşinə səyahət etdirir. Kitabın adına gəlincə, VAXT VƏ ZAMAN ALLAHA məxsusdur. Kitaba ön söz yazan Anar müəllim vaxt və bəxt anlamlarının bir-birini tamamladığını önə çəkir. Mən bir oxucu kimi önə çəkilən fikir haqqında belə deyərdim, Hüseyn Cavidin başına gələnlər nə vaxtdır, nə bəxtdir, sadəcə yaşadığı dövrün burulğanlı mühitidir. Onu bu burulğana sürükləyənlər onun nə qədər əlçatmaz olduğunu bilənlər idi. Bu əlçatmazlıq Hüseyn Cavidi ucaltdı. O ucalığı ilə əqidə və təffəkürünün, ilahi bəsirətinə sığınan əqli, zəkası oldu ki, ona qarşı üzü dönmüş zamanın gərdişinə tanrısına üsyan etmədən dözdü və yaşadı. Bəli, zamanın haqsız məngənəsində çabalayan Hüseyn Cavid məfkurəsinin cilalanması mümkünsüz olduğundan, zaman–zaman onun bənzərsizliyi bu günümüzə də gəlib çatdı. Hüseyn Cavid “dayanan zaman”ın nə vaxtsa onun bəxtinə sarı irəliləyəcəyini sanki əvvəldən bildiyi üçün heç mücadilə etmədən öz tanrısına sığındı. Tutduğu bu yol dözülməz olsa da, Hüseyn Cavid dözdü və düşmənlərinin gözünə dik baxdı. O, hətta bilirdi ki, onu 1937 – ci ilin burulğanına sürüklüyənlər zaman gələcək o dövr xatırlanarkən murdar xislətli insanların bu günümüzə gəlib çıxan tör – töküntüləri utanc hissi keçirəcəklər, hətta öləcəklər belə.... Yarım əsr əvvəlin saralmış qəzet səhifələrində bu iyrənc misraları oxuyub təəccüblənməmək mümkün deyil:

Millətçilər adına dedi böyük sənətkar,

Gəlin düz araşdıraq sənin sənətinmi var?

O murdar arzuların torpaqlara gömüldü,

Sənin yaratdıqların özündən əvvəl öldü.

Mən bu əsəri oxuduqca təəssüf edirəm ki, bu millətçilər adından danışan kimdir? Niyə Rafael Hüseynov bu XA-İN misraları yazanın kimliyindən xəbər vermir? Əlbəttə, o murdarı (mən ona insan deməzdim) tanımaq oxucular üçün də çox maraqlı olardı. Bəli, Hüseyn Cavidi cismən məhv etsələr də, mənən öldürə bilmədilər. Hüseyn Cavid sanki öz ruhunda qurduğu taxtda dilini, allahını sevən TÜRK oğlu TÜRK, bir MÜCAHİD kimi əyləşmişdi. Bu duruş onun ömrünün sonunadək davam etdi. Sadaladıqlarımı hər iki yazar əsərləində bizlərə catdırmağa müvvəffəq olub. Amma, Rafael Hüseynov Hüseyn Cavid mövzusuna müraciət edən dövrdə arxivlərdə tutarlı dəlillər tapmadığından lazımı araşdırmanı apara bilməyib. Əslində əsərdə təqdim olunan şeirlər Hüseyn Cavid qələminin məhsulu kimi göstərilsə də, onun yenicə işıq üzü görmüş külliyyatı ilə müqayisədə Rafael Hüseynovun əsərində təhrif olumuş şəkildə oxuculara çatdırılıb. Bir nümunə kifayət edər ki, oxuyuruq.

Ey bütün xilqətin, böyük rəbbi!

Məni anlat görüm nədir səbəbi...

O neçin hakim oldu,mən məhkum,

O neçin zalım oldu,mən məzlum?

Bu şeir parçasını oxuduqca Hüseyn Cavid xislətinin allaha üsyan etdiyinin şahidi oluruq. Lakin Hüseyn Cavid çəkdiyi məhrumiyyətlərə baxmayaraq həyatının təhlükəsizliyi üçün heç amma heç mücadilə etmədi. Onun dini, imanı, əqidəsi tanrıya elə qaynaq edilmişdi ki, o bu düşüncəyə heç vaxt xilaf çıxmazdı. Hüseyn Cavid, varlığına yön alan işığa sarı addımlayırdı. Bu düşüncəylə bütövləşən allah qulu heç vaxt onu yaradana üsyan edə bilməzdi.Məlum məsələdir ki, o mücadilə etmişlərdən olsaydı mühitin burulğanına düşməzdi. Düşündükcə insanda belə fikir formalaşır ki, Cavid dili, Cavid məfkürəsi onun türklüyü mühitin məngənəsində cilalanmış olsaydı onu PANKÜRTİST adlandırmazdılar. Əsərləri oxuduqca hər iki yazar etiraf edir ki, Hüseyn Cavidin qızı Turan Cavid ömrünün sonuna kimi atasının təhrif olunmuş əsərlərini qaydaya salmaqla məşğul olub. Demək, Rafael Hüseynov araşdırmalarında təhrif olunmuş materiallardan istifadə edib. Bu gün “VAXTDAN UCA” kitabında göstərilən şeirlər Azər Turanın tərtibatıyla hazırlanmış Hüseyn Cavidin külliyyatıilə müqayisədə daha qabarıq çalarlarla daha orijinal nəzərə çatdırılır. Lakin zamanında Turan Cavid sözügedən əsərin ərsəyə gəlməsi üçün Rafael Hüseynovu atasının arxivindəki müəyyən sənədlərdən istifadə etməsi üçün şərait yaratmış olsa da, istənilən nəticə alınmayıb. “VAXTDAN UCA”əsərində bəzi nəzərə çarpan müddəalar var ki, Azər Turanın “CAVİDNAMƏ”-sində göstərilən dəlillərlə üst–üstə düşür, lakin təfərruatı ilə açılmır. Nəhayət, dayanan vaxtın hərəkətə gəlməsi Hüseyn Cavid bəraət aldıqdan sonra böyük ustadın yatmış bəxtının açılmasına səbəb olur, irəliləyən zaman Hüseyn Cavidin xeyrinə işləyir. Zaman–zaman Hüseyn Cavid adını dilinə gətirə bilməyənlər, XIX əsrin sonlarına yaxın durğunlaşan ədəbi mühiti canlandırmaq üçün iş başına keçirlər. Ədəbi mühitdə Cavidsevərlər meydana gəlir. Bu meydanda Hüseyn Cavid məfkurəsinə sığınıb ucalmaq istəyənlər ədəbi mühitdə görünmək üçün çaba göstərirlər. Onun yaradıcılığına çox yanaşmalar olsa da, əsası olmayan mənbələrdən çatdırılan məlumatlar qənaətbəxş deyildi. Deməzdim Rafael Hüseynovun əsəri oxunaqsızdı, yox, ən azı daha sadə və oxunaqlı olduğu uçün oxucuda müəyyən təəssurat yarada bilir. Lakin buna baxmayaraq Rafael Hüseynovun qələmi çox sıçraqdır,hadisələrdə sanki zamanı qabaqlamağa çalışır. Rafael müəllim tələsdiyi kimi oxucu da hadisələrin təfərruatına varmağa tələsir. Mən onu qınamazdım, çünki hər yazarın öz üslubu var. Hörmətli Cavidsevərlər, nəzərinizə çatdırım ki, hər iki ktabı oxuyub müqayisə etsəniz Cavidşunas alim Azər Turanin Cavidnaməsilə müqayisədə “VAXTDAN UCA” çox sadə görünür. Böyük araşdırmasılə tarixi faktlara əsaslanan Azər Turan istinad etdiyi nğqtələrə güvənərək Hüseyn Cavidi şəcərəsilə bizlərə çatdırır. Hüseyn Cavid kimdir sualına cavab tapmaq istəyən hər oxucu “CAVİDNAMƏ”- dən yararlana bilər(hətta dərs vəsaiti kimi də). Mən isə yenə vaxt və bəxtın üzərində dayanmaq istərdim. Əgər zaman Hüseyn Cavidin xeyrinə işləmiş olsaydı AZƏR kimi tədqiqatçı o dövrdə dünyaya gələ bilərdi. Bu gün onun haqqında düşündüklərini zamanında etsəydi Hüseyn Cavid meydanda tək qalmazdı. Lakin Cavid üçün dayanan vaxt bu gün Azər Turanın taleyinə bəxt kimi yazıldı. Ancaq onu deyə bilərəm ki, həqiqətən də bu Azər müəllim üçün ALLAHIN bəxş etdiy taleyin qisməti, alın yazısıdır. Azər müəllimdən Hüseyn Cavidə olan sevgi sizi özünə nə vaxtdan çəkib soruşanda, o,öz uşaqlığını xatırlayır: ”Mən kiçik yaşlarımda heç şer əzbərlələməyə marağım yox idi. Bir dəfə atam mənə Hüseyn Caviddən dörd misra şeir söyləyir.Atam şeri bitirər-bitirməz həmin misraları təkrar edirəm. Elə o gündən Hüseyn Cavidə olan sevgi məni bu yolda yolçu etməyə başlayıb.Biz bir anlığa Azər dünyaya göz açan mühitə nəzər salsaq düşünmədən, axı doğrudan da balaca Azər kəhkəşan içində dunyaya göz açmışdı deyərdik. Onun atası tənqidçi alim, ədəbi mühitdə öz dəstixəttilə seçilən İmamverdi Əbilov idi. Azər yaşadığı mühitdə kimləri görməmişdi, kimləri eşitməmişdi, kiçik yaşlarında onun saçlarına kimlər sığal çəkməmişdi....!

Əslində Azər Turan kimdir? Cavabı heç də çətin deyil. Azər Turan zəngin tariximizi araşdıraraq başqa tarixi əsərləri kimi “DARÜlMÖMİNİN”i də, bizlərə təqdim edərək bu yolun tarixi keçmişinə ayna tumuşdur. Həmin bu yurdda, bu ocaqda Böyük Turana açılan qapıya sarı addımlayan, bu istəyi kiçik yaşlarından bir ovuc qəlbində böyük ürəklə daşıyan Azər Turan dünyaya göz açıb, ata xeyir-duasıni, ustad nəsihətini də məhz bu yurdda mənimsəyib. Belə bir mühitdə yetişən Azərin şüur və təffəkküründə Turana gedən yolun başlanğıcı heç də uzaq deyildi. Əlbəttə, bütün bunlar Azər hələ məktəbdə oxuduğu illərdə özünü göstərməyə başladı. Elə bu baxımdan da, Hüseyn Cavidə olan sevgi irfan qaynağı olub, Azərlə birgə boy atdı. Azər bu kəhkəşana sarı Hüseyn Cavidin düşüncəsilə addımladı, bu yolu Hüseyn Cavidin gözlərilə gördü,Cavidin keçdiyi küsgün, qaş-qabaqlı ömür yoluna ayna tutdu. Böyük Cavidin yoluna kölgə salanlara “HƏRB” elan edərək şairin yaradıcılıq yollarında sanki bir vəkilə, hakimə çevrildi və Hüseyn Cavidin qəhrəmanı Azərin illərlə düşündüklərini dəfələrlə xatırlayaraq bir mənəviyyat kitabı kimi bizlərə çatdırmağa çalışdı. Azər “CAVİDNAMƏ” ni ədəbi mühitə təqdim edərək bulanmış suları durultdu. Onun millətə, xalqa ”ÖZÜNÜ DƏRK”çağırışı, yazdığı əsərlərdə özünü göstərməkdə, gördüyü işlərin əks-sədası hüdudları aşaraq Azərbaycandan kənarda da öz əksini tapmaqdadır.

Mən bir oxucu kimi Rafael Hüseynovu Azər Turan qədər tanımıram, amma bilirəm ki, millət vəkilidirsə, demək xalq arasından seçilən nümayəndədir. Haqqında bildiyim bunlar olsa da, kitablarının oxucusuyam. Rafael Hüseynov da, öz oxucularına sözünü sadə və anlaşılan dildə deyib. Mənə elə gəlir əgər Rafael müəllim “CAVİDNAMƏ”- ni oxuyubsa,mənim kimi oxucularla razılaşar ki, onun “VAXTDAN UCA” kitabındakı “CAVİDLƏR”- i oxucunun tələbini ödəmir. Hüseyn Cavidi bu gunki ədəbi mühitə, türk dünyasına daha dərindən tanıtmaq üçün qiymətli bir əsərə ehtiyac duyulurdu . Belə bir kitabı da Azər müəllim Turan Cavidin ona təqdim etdiyi arxiv materiallarından istifadə edərək, əmələ-ərsəyə gətirib oxuculara təqdim etdi. Mən adı çəkilən kitabların heç birini təhlil etmək fikrində deyiləm. Sadəcə,məktəbdə oxuduğum illərdə eşitmişdim ki, Hüseyn Cavidin əleyhdarlarından birinin xalq şairi Süleyman Rüstəm bilirdik, amma “CAVİDNAMƏ”ni oxuduqdan sonra bu fikrin tamamilə yalnış olduğunu başa düşdüm. Sən demə, Süleyman Rüstəm Hüseyn Cavidin bəraət alması üçün verilən sərəncama imza atan altı tanınmış insandan biri imiş. Demək olar ki, mənim illərlə Süleyman Rüstəmə qarşı qəlbimdə daşıdığım nifrətin üzərinə su çiləndi. Bəlkə bu gündən sonra gec olsa da Süleyman Rüstəm adlı şairi tanıyıb sevə bilim. Hüseyn Cavidin əleyhinə fikir söyləyənlərdən biri də hamının sevdiyi o dövrün burulğanından aydan-arı sudan-duru çıxan Səməd Vurğun olub.Mənim kimi illərlə haqqı nahaq sananlar çoxdur,bu əsər çox insana doğruları aydınlatmağa kömək edəcək. Bəlkə bunları aşkara çıxarmaq böyük cürət tələb edirdi lakin, Hüseyn Cavid sevgisi Azər müəllimi bu işin öhdəsindən gəlməyə məcbur etdi və bacardı. Azər müəllim Hüseyn Cavid yaradıcılığına elə bir möhür vurdu ki, əsrlər keçsə belə tarixdə BÖYÜK Hüseyn Cavid deyiləndə Azər Turan yada düşəcək. Azər müəllimin bir istəyi də, Turan Cavidin ürəyində qalan atasının əsərlərinin külliyat şəklində oxuculara təqdim olunması arzusunu yerinə yetirmək idi. O, böyük Cavidin yadigari Turan xanımın bu arzusuna biganə qalmadı və gecəsini-gündüzünə qatıb Hüseyn Cavidin əsərlərinin külliyatını bu yaxınlarda Hüseyn Cavidin dili qorunmaqla yanaşı Türkiyə türkcəsinə tərcürmə etdi. Əbəttə, çətin olsa da, Azər müəllim bu işin də öhdəsindən gəldi və Hüseyn Cavidin qarşıdan gələn doğum gününə hazır edərək Türkiyənin mötəbər nəşriyyatında işıq üzü görməsi üçün əlindən gələni etdi və istəyinə nail oldu. Azər müəllimi daim düşündürən bir məsələ də vardı ki, niyə axı Hüseyn Cavidin külliyatı başqa şairlərin əsərləri kimi Türkiyədə təbliğ olunmasın? Nəhayət, Azər müəllim BÖYÜK TURAN soyadının məsuliyyətini çiyinlərində daşıyaraq bu istəyinə də nail oldu. Artıq bu gündən etibarən böyük şair dahi mütəffəkkir CAVİD əfəndinin küllyyatı Türkdill dövlətlərin ədəbi mühitində təbliğ olunaraq öz bənzərsizliyilə seçiləcək.

Həmçinin alqışa layiqdir ki, 1984-cü ildə Cavid xofu insanları hələ də üstələdiyi bir vaxtda Rafael Hüseynov belə bir əsəri qələmə ala bilib. Başa düşə bilmirəm dili, dini, öz türkçülüyü üçün əqidəsindən dönməyən, və bu günümüzə zəngin irs qoyan bir dühaya belə münasibətmi olardı?

Hörmətli Rafael müəllim və Azər Turan, sizin hər ikinizə oxucu təşəkkürü bildirirəm. Qələminiz var olsun! Sizlərə bol – bol oxucu sevgisi arzulayıram. ALLAH daim sizləri məsud etsin! Səsiniz daha uca zirvələrdən gəlsin. “VAXTDAN UCA” olmayıb, ALLAHIN dərgahında ucalasınız! İNŞALLAH! AMİN!

QEYD. Hörmətli oxucular çox istərdim hər iki yazarla görüşüb bizləri maraqlandıran suallara cavab alam. Lakin bu hörmətli insanlar vaxt məhdudiyyətini bəhanə etdiklərinə görə mən onlarla əlaqə yarada bilmədim. Əgər məqalədə çatmayan cəhətlər varsa üzürlü hesab edin. Çünki bu göstərilənlər oxucu təfəkkürünün məhsuludur.

Qapalı dünyamın pəncərəsindən süzülən işıq! Nə görə bildün kölgəyə dönən qəm otağımda? Bilirəm deyəcəksən sənin qaranlıq çökmüş otağında nələr yox ki, görünməz olsun. Heç, amma heç narahat olma zar-zar ağlayan könlün enişli –yoxuşlu həyat yollarında mənə bələdçilik edir.Sual edim səndən nədən öz dünyana belə qapalısan ey könül? Sən ki,sevə bilərsən, həyata bağlanıb,deyib-gülə bilərsən. Bilirəm deyəcəksən işıq da olsan, məni nura qərq etsəndə məndən heçnə sorma, cəhd edib yalvarıb qəlbimə dolma, bilirəm söyləyəcəksən, gülsən öz bağında,bağçanda saralma solma! Olar sənə sual verim cavab ver mənə? Ey məni öz nuruna qərq edən işıq, çətin deyilmi kölgəyə bürünmüş qəlbimi,nurlandırırsan? Bilirəm mən istəməsəm də ətrafımda dolaşırsan və hərdən cəhd edib qaranlığa bürünmüş qəm otağıma asta –asta, orğun-orğun səsizcə öz istəyinlə süzülürsən.Bəs heç bilirsənmi sənin gəlişin də dönüşün kimi varlığımı talayıb aparır, məni yağmalayıb tari-mar edir.Günümü büküb əskiyə ahu-zar edir.Sənin nurun məni özünə çəksə də,bu qəlb, o qəlbdi o qəlbdi ki, dərd özünə imarət qurub, TAXTI-TAC tikib və onun sahibidir. Axı sən nə edə bilərsən,əlindən nə gələr?! Sənin sayrışan şuaların başıma siğal da çəksə o tellər qəm- kədərə bürünüb ovunan deyil, biçilb bəxtimə qovulan deyil, çürüdüb töksə də, ovulan deyil. Deyirlər işıq qaranlığı özü ilə çəkib aparsa aydınlıq olar.Mən isə heç inanmadım belə deyimlərə.Axı görmürəm bu aydınlığı,artıq gözlərimdə qaranlıqlar yuva salıb qaranlıqları, sevirəm bəli qaranlığı düz eşitdin deyim bil, gecə gündüz nisbidir,günəş axşam itsə də, ay günəşin əksidir.Gəl sənə bir söz deyim. Bəlkə də bu nisbilyin qütbləri mənim qəlbimə zühur edib. Sən gəlirsən, gedəcəyin gün isə yoxluğunu duyanda,nurundan qamaşan gözlərim yenidən qaralır.Sənə yalvarımmı, deyimmi gəlmə,bu qapalı dünyamı, nurunla dəlmə, bəsdir deyirəm, gəlmə artıq gəlmə! Qəmli dünyama qonaq olan görürsən, sənin pişvazına cıxan o dərdli könül sənə nələr yaşadır. Nədən mənimlə birgə əzab çəkməlisən? Çəkil geri süzülmə pəncərəmdən, nurunla məni kor etsən də uzaq edə bilməzsən qəmdən , kədərdən. Bax mən beləyəm, mən ki, qaça bilmərəm, qismət olan qədərdən. Səninlə çox dərdləşə bilərəm ey könlümə, gözümə süzülən işıq,amma, amma istəmirəm bu müəmmalar icində sənin də nurun itib qaralıqlar içində kölgəyə bürünsün. Var, var elə biriləri get, sənin gəlişin onları sevindirə, deyib –güldürə bilər. Yalvarımmı sənə ey sayrışan işığım məni rahat burax, rahat burax məni! Mən o deyləm....Mən “O”deyləm?!

Doğrudanmı insan çiy süd əmib...

Həyatda elə insan yoxdur ki, acılarla üz-üzə dayanmasın. Hər bir fərd işlətdiyi yaxşı və pis əməlinə görə özünə haqq qazandıraraq təskinlik tapmağa çalışır. Dilimizdə bəzi atalar sözləri var ki, çox işlənəndiyindən bizlərə doğma görünür. Lakin, həmin məsəllər günümüzlə aktuallıq təşkil etdiyinə görə dilimizdə çox sadələşir və məcaziləşir. Məsələn, “İnsan çiy süd əmib”söz birləşməsinə diqqət yetirək. Daima işləndikcə sadələşən həmin söz birləşməsindən istifadə edərkən görən düşünürükmü bu deyimin etiologiyası haradan qaynaqlanır? Gəlin bir az düşünüb, tarixən bizə gəlib çatan belə deyimlərin məğzini araşdıraq. Tanrının sevə-sevə yaratdığı qadınlar dünyaya uşaq gətirir və ilk olaraq ANA öz balasını Ana südü ilə qidalandırır. Əslində mən zərb-məsəllərin, atalar sözlərinin həqiqi mənasının ziddinə bu qədər gedilməsinin əleyhinəyəm. Çünki, bunların əsl mənasından çox məcazi mənası bildiriləcək fikri, nəticəni ifadə edir. Əlbəttə,”İnsan çiy süd əmib” misalı da bu qəbildən, aramızda xoşagəlməz əməlləri ilə həqiqətən bu deyimə layiq olan insanlar çoxdur. Bir yazar kimi dilimizdə çox işlədilən bəzi kəlamlara öz fikrimi sizlərlə bölüşməyimin səbəbi insanların bu deyimə birmənalı yanaşmamalarıdır. Diqqət çəkən məqam budur ki, söz birləşməsi kimi işlədilən, dilimizdə bir məsələ çevrilən fikir heç vaxt elmi araşdırmanın mövzusu olmayıb.

Gəlin cəmiyyətə nəzər yetirək. Bəzən zamanı, mühiti, dövrü qınayırıq. Maraqlıdır, doğrudanmı həmin ifadəyə əsasən “ÇİY SÜD” insanın həyat tərzində rol oynayır? Əgər əhəmiyyət kəsb edirsə niyə bu ifadənin fərqinə varmırıq? Qurani Kərimdə göstərildiyi kimi bütün yaranmışlar Allah Təalanın istəyi ilə ol kəlməsindən sonra yaranıb və bütün yaranmışlar Tanrının istəyi ilə idarə olunur. Necə ola bilər ki, yerin-göyün sahibi,bizi yaradan Tanrı öz övladını qidalandırmaq üçün böyük nemət olan ana südünü anaya nəsib etməklə, yeni doğulmuş körpəni heç kimə və heç nəyə möhtac etmədən, halal ana südü yetirir,burada heç bir səhv ola bilməz! Əgər insan sonra hər bir şeyə dönük çıxdığı kimi ana südünə də dönük çıxırsa, burada atalar sözünün də heç bir günahı yoxdur! Naqislik insanın xislətindədir demək! Belə sual ortaya çıxır bəs körpəliyimizdən qida kimi qəbul olunan çiy südün həyatımızla nə əlaqəsi var ki, atalar bu deyimə istinad edirlər? Elmin inkişaf etdiyi bir dövrdə yaşasaq da bəzi mütəxəsislərlə yanaşı psixoloqlarımız sözügedən məsələni nədənsə açıq buraxıblar. Demək ki, qenlər ciy südlə bərabər insan orqanizmində böyük rol oynayır? Nədən yaşlılarımız müəyyən pisliklərlə qarşılaşanda insan çiy süd əmib, deyə məsəl kimi işlədirlər? Amma unutmayaq, bu gün həmin ifadə nəticə etibarı ilə nəinki cəmiyyətimizdə, hətta dünyada öz əksini tapmaqdadır. Hətta bu gün insanlar Allahın yaratdığına elmin, texnikanın köməyi ilə sahib çıxmağa müvəffəq olublar. Dünyada gedən siyasi çəkişmələr müharibələr, qırılan insanlar, texnikanın inkişafı, insan bir qarışqanı yarada bilmədiyi halda, zəiflərin güclülər tərəfindən məhv edilməsi, görəsən həmin genetik çiy südün nəticəsi ola bilərmi?

Hörmətli elm adamları, oxuyun sözügedən məsələyə elmi əsaslarla insanlarda formalaşan neqativ fikrə öz dəyərli məsləhətlərinizi əsirgəməyin. Doğrudanmı ana öz körpəsinə əvəzi olmayan ana südü (çiy süd) verirsə, nə vaxtsa bu südün bişmiş olmaması,hətta ananın özü üçün də baş ağrısı olacaqmı? Dövrümüzdə elə bədbəxt analar var ki, öz doğmaları hətta övladları tərəfindən qətlə yetirilir. Gəlin səmimi etiraf edək ki, öz övladının qatilinə çevrilən analar da var. Yəni, mən fikrimi mövzudan uzalaşaraq haçalandırmaq istəmirəm. Çünki zamanında analar da axı körpə olaraq atalar demiş çiy süd əmiblər. Düzdür, elm ana südünün əvəzsiz olmasını təsdiq edib. Bəs niyə bu məsəl ana südü müqəddəs olduğu halda dövrümüzə qədər mənfi mənada gəlib çatıb?

Mən jurnalist olaraq deyilmiş bu məsəlin ətrafında dolaşan qarışıq fikirlərə aydınlıq gətirmək üçün dostlarla fikir mübadiləsi etdim. Fikrimi onlarla bölüşdüm. Hamının öz yanaşma tərzi olduğundan sosial şəbəkədə paylaşılan fikirləri olduğu kimi sizlərə çatdırıram. Səhifədə ilk fikir paylaşan Nadir Ziyadlı oldu. Nadir müəllim Bakı Dövlət Universtetinin məzunudur. O, 80-cı illərin jurnalisti kimi qələmi və səlis fikirləri ilə seçilən yazardır. Nadir Ziyadlı həmin deyimə belə izah verir. Onun fikrinə əsasən hər naqisliyi atalar sözü adı altında yeri gəldi-gəlmədi millətə sırıyıblar. Çox atalar sözü var ki, onları gündəmə gətirmək qanan üçün təhqirdi, kimsə öz aləmində dahilik edir, ana südü onun üçün əhəmiyyətsiz göründüyündən belə ifadələri öz əməllərinə haqq vermək üçün “İnsan çiy süd əmib” adı ilə dillərdə dastan ediblər.

Nadir müəllimin söylədiyi fikirlərin ardınca sosial şəbəkədə çox insanlar rəy bildirdilər. Yazılmış fikirlərdə dəyişiklik etmədən çalışıram ki, sizlərə olduğu kimi çatdırım. Başqa bir maraqlı fikrin müəllifi Rafael Agahdır. O öz fikrini Nadir Ziyadlıdan fərqli olaraq belə izah etməyə çalışdı. Bu mövzu geniş və əhatəlidir. Atalar da səhv edə bilər. Məsəllər var ki, heç bir məntiqə uyğun deyil. Onun dediyinə əsasən çiy süddə ana şəfqəti, ana məhəbbəti var. AllAH bir damla ana südünü yaratmaq üçün bir ton qanı filtirasiya edir. Insanların pisliyi onun qenindən və ağılsızlığından ortaya çıxır. Atalar kəlamı kimi işlənən bu deyim keçmişlərdən bizə miras qalsa da yerində deyilməyib. “Hər qadından ANA, hər KİŞİdən ATA olmur”

Yazılmış rəyləri izlədikcə fikirlərin haçalandığını açıq-aşkar görürdüm və özlüyümdə fərqinə varsam da yenə çalışdım rəylərin nəticələrini sizlərlə olduğu kimi bölüşüm. Elçin Azərin fikrinə əsasən, pis insanlar var və olacaq. Bu məsəl hər dövr üçün aktualdır. Hər dövrün insanları ayrı-ayrı fikirlərdə olublar. Söhbət südün çiyliyindən, bişmişliyindən getmir. Ana körpəsini çiy südlə əmizdirməsi mütləqdir. Lakin əsas odur ki, ananın genində çürüklük olmasın və körpəsini haram südlə qidalandırmasın.

Fikirlər söyləndikcə sosial şəbəkədə həmin məsəllə bağlı fikir mübadiləsi daha geniş vüsət almağa başladı. Hamı çalışırdı öz fikrini başa düşdüyü kimi izah etsin. Kimisi bu ifadəni frazeoloji söz birləşməsi kimi səciyyələndirdi və bu birləşmənin tərkibini təşkil edən sözlər öz həqiqi mənasından uzaqlaşıb yeni bir məna çaları yaratdığını söylədi. Ümümiyyətlə dostlar tərəfindən qəti fikir bildirildi. İşlənən bu məsəlin ana südü ilə heç bir əlağəsi yoxdur. Məsələn, mən isə öz fikrimə əsaslanaraq belə deyərdim, bir insan öz etibarını itirəndə həmin kəlama istinad edilir. Acınacaqqlı vəziyyət budur ki, bizə həyat verən ananın südünə çiy deyən insan adını daşıyan bizlərik. Söylənən fikirlərə əsasən Əlövsət Tahirli belə məsləhət verdi ki, bu mövzu çox diqqət çəkən və geniş mövzudur. Belə mövzulara mütəxəsislərin fikir bildirməsi daha məqsədəuyğundur.

Sonda Yardımlı rayonunda fəaliyyət göstərən müəllim Israil Quliyev verilmiş rəylərə yekun olaraq fikrini belə tamamladı. Nəzərinizə çatdırım ki, bu tip deyilmiş bəzi fikirləri "Atalar sözü" kimi qəbul etmək mümkün deyil. Belə ki, Allahın verdiyi bütün gözəllikləri özündə cəmləşdirən insan haqqında necə bu ifadəni işlətmək olar? Axı həmin süddən övlad dünyaya gətirən ana da zamanında qidalanıb. Həmin süddü ki, sizin qeyd etdiyiniz kimi dağ çiçəyi ilə qarışanda bütün dərdlərə məlhəm olur. Alimlər müəyyən ediblər ki, Ana südünün tərkibinə daxil olan müxtəlif maddələrin eynisini süni şəkildə əldə edib bir yerə qatsaq dünyanın ən kəskin zəhəri alınar. Ona görə də müqəddəs nemət olan Ana südü haqqında deyilən həmin ifadəni nə kəlam kimi qəbul edirəm, nə də atalar məsəli kimi. Belə düşünmək qanan birisi üçün ağlamalı bir haldır. Mən bu məqalənin mövzusunu insanlala müzakrə obyekti etsəm də, o demək deyil ki, atalar məsəlinə istinad edilərək deyilən ciy südün əhəmiyyəsiz olduğunu qəbul edirəm.ƏSLA YOX və fikirlərim İsrail müəllimin fikirləri ilə ist-üstə düşdüyündən onun dedikərində həqiqət olduğunu görürəm.

Belə bir deyimlə əlaqədar məktəb müəlliməsindən fikrini izah etməsini xahiş etdim. Xanım tərəddüd etmədən mətləbə keçdi və dedi: Əşi insanlar da özlərindən iş çıxarıblar. Bəzən hətta belə də deyirlər ”Ağzımızdaki sümüksüz dildir”. Demək dil sümüksüzdüsə insan hər ağlına gələni yox, ağzına gələni danışa bilər? O ki, qaldı çiy süd məsələsinə, Allah yaratdığına nəyi veribsə fərqindədir. Allah bizləri sevə-sevə yaratdı və yer üzünə əta etdi. Nəfis gözəlliklə bəzənmiş təbiət yaradanın insan üçün əvəzsiz hədiyyəsi deyilmi? Insan şüurlu varlıq olaraq təbiəti yaşamaq üçün özünün qida mənbəyinə çevirir və yer üzünün əşrəfi sayılır. O cümlədən belə nemətlərin arasında ana südünü əvəzsiz edərək insan dünyaya gətirən anaya körpəsini qidalandırmaq üçün hədiyyə etdi. Axı ana da təqdiri ilahinin gücü və qüvvəsi ilə yaradır və yaradılmışı əvəzi hecnə ilə ölçülməyən öz südü ilə qidalandırır. AllAH insana hər bir şeyin gözəlini nəsib edib. Heç vaxt ana südü ilə qidalanan körpədən cəmiyyət üçün pis vətəndaş yetişə bilməz. Hər zaman bu və bunun kimi yerini tapmayan deyimlər olub və olacaq. Ola bilər ki, atalar da zamanında yanılıblar. Axı insan özünün naqisliyini ört-basdır etmək üçün fikir dolaşdıran ifadələrdən istifadə edə bilər. Bir daha nəzərinizə çatdırıram insan xarakterinin formalaşmasında ana südünün “İnsan çiy süd əmib” kimi ifadələrlə heç əlaqəsi yoxdur.

Nəhayət, həmin xanımın söylədikləri mənim fikirlərimlə doğmalaşdığı üçün müəyyən qədər təskinlik verdi. Demək atalar yanıla bilərmiş. Maraqlısı budur ki, bu deyimin kökü üstündən qərinələr keçsə də lakin,“Dədə Qorqud” dastanında öz əksini tapmayıb. Əksinə dastanda ana südünün yeddi dağın çiçəyi ilə qarışdırılıb düşmənlə müharibə zamanı yaralanmış Qazan xanın oğluna məlhəm olmasını dədəmiz QORQUD demədimi?

PS. Demək keçmiş zamanda və müasir dovrdə də, öz nəfsi hesabına çirkaba düşən insanlar olub və olacaq. Bu yolda özünə dost tapa bilməyənlər saman çöpündən tutaraq, etdiklərindən sığortalanmaq üçün imdad diləyiblər. Onların imdadına yetən yerində işlədilməyən, günü bu günümüzə çatan və müasir dövrümüzdə müzakirə obyektinə çevrilən deyim şəklində işlənən atalar sözü kimi qəbul edilən ifadələr olub. Bu yerdə yaxşı deyiblər “Cəhənnəmə gedən özünə yoldaş axtarar” Fikir versək bilərik ki, bu ifadə yerində işlənən məsəldir.Çünki pis insan heç vaxt cənnətin qapılarını sənə tanıtmaz. Beləliklə ən ali qanunlarımızı bizlərə çatdıran QURANİ Kərimə istinad edilməyən və heç bir elmi əsası olmayan fikir atalar məsəli kimi insanların təfəkküründə yer tutmamalıdır!!!